Bạn nghĩ biểu tình ở Hồng Kông thế là dứt? Bạn nhầm.

Ba năm trước, hàng ngàn người mà hầu hết là thanh niên trai trẻ đã tổ chức một cuộc tọa kháng kéo dài suốt 79 ngày ở khu vực đông đúc nhất của một vùng lãnh thổ thuộc Trung Hoa. Những người này kêu gọi một cuộc tổng tuyển cử phổ thông đầu phiếu thực thụ mà Trung Hoa đã hứa hẹn với Hong Kong kể từ khi lấy lại quyền kiểm soát hồi năm 1997. Đó là một hình ảnh chưa từng thấy về bất tuân dân sự, khi người dân không chỉ thách thức chính quyền địa phương mà còn thách thức cả Đảng Cộng sản ở Bắc Kinh xa xôi.

Cuộc “Chiếm lĩnh Trung Hoa bằng Tình yêu và Hòa bình” (Occupy Central with Love and Peace) này được khởi xướng từ một linh mục và hai học giả, nhằm chống lại những đề xuất cải cách chính trị hời hợt được công bố trước đó. Ba người đã tổ chức một cuộc “trưng cầu dân ý dân sự”, nhằm đo lường những ý kiến công chúng ủng hộ việc Hồng Kông trực tiếp đề cử ứng viên Trưởng đặc khu và chủ động xác định người chiến thắng cho năm 2017.

Họ dọa sẽ phong tỏa đường phố nếu chính quyền phớt lờ kết quả bầu cử. Đó chính là những sinh viên nhiệt huyết đã biến ý tưởng thành một chiến dịch quần chúng, bắt đầu từ việc bãi khóa và rồi tiến tới chiếm đóng các con phố xung quanh các tòa nhà chính phủ. Cắm trại, dù vàng, những người biểu tình trẻ tuổi này đã thu hút nhiều sự cảm phục. Bất chấp lối cư xử thô bạo của cảnh sát vốn chỉ khiến cho người ta ngày càng ủng hộ giới sinh viên hơn, những cuộc biểu tình nhìn chung vẫn diễn ra trong hòa bình.

Nhưng giờ thì sao? Khi những cuộc biểu tình bùng nổ (làm đôi ba người Hong Kong than thở rằng chúng làm gián đoạn việc kinh doanh của họ), thì Trưởng quan hành chính Hong Kong là Leung Chun-ying đã không nhượng bộ một chút nào với các đòi hỏi của người biểu tình cả. Còn bây giờ, bà Carrie Lam mà trước từng là Ty trưởng Ty chính vụ nay đã lên thay thế ông Leung, sau quá trình tuyển chọn do Bắc Kinh dàn dựng. Bà Lam khẳng định thời gian này không phải là lúc để tranh luận về việc mở rộng dân chủ ở Hong Kong. Trong khi đó, đại diện chính phủ trung ương ở Hong Kong là Văn phòng Liên lạc (Liaison Office) đã vứt bỏ tất thảy những vờ vịt đằng sau hậu trường. Một chính phủ song song (cũng như nguồn kinh doanh bảo trợ) đang ngày càng làm suy yếu sự tự trị mà chính quyền Bắc Kinh từng hứa sẽ trao lại cho Hong Kong.

Rõ ràng là tất thảy những nỗ lực của giới trẻ đã chẳng có một chỉ dấu thành công nào sau đó. Ba nhà tổ chức sinh viên của phong trào Dù vàng đang ngồi tù sáu đến tám tháng vì tội tụ tập trái pháp luật. Cả ba người khởi xướng phong trào lúc đầu cũng bị buộc tội. Một số nhà lập pháp ủng hộ dân chủ cũng bị đẩy ra khỏi chính quyền do bị cáo buộc. Và phái ủng hộ dân chủ đã bắt đầu chia rẽ giữa một bên là những lời kêu gọi tự trị mà Hong Kong từng được hứa hẹn trong Luật Cơ bản [Basic Law] – bản Hiến pháp của Trung Quốc dành cho Hong Kong, còn một bên là các nhà “địa phương” cực đoan hơn đang ủng hộ một Hong Kong độc lập tuyệt đối.

Nhiều người Hong Kong theo lập trường dân chủ nghĩ rằng, khi gây bất lợi cho đảng, các cuộc biểu tình đã làm hại đến lợi ích chung của Hong Kong. Nếu lại thêm những cuộc biểu tình gây ách tắc đường phố như ba năm trước chắc chắn sẽ làm nhiều người dân thường cảm thấy phẫn nộ vì ảnh hưởng tới cuộc sống thường nhật của họ. Ngày càng nhiều người công khai tỏ thái độ khinh thị đối với các cuộc vận động ủng hộ dân chủ đang ngày càng lớn mạnh. Thậm chí một trong những sinh viên tổ chức phong trào là Joshua Wong, trước khi vào tù, cũng trao đổi với The Economist rằng người Hong Kong đang phát mệt với những cuộc biểu tình.

Tuy nhiên, đây chưa phải là kết thúc. Chính quyền trung ương có vẻ đang mờ mắt trước những ảnh hưởng dứt khoát của nó đối với Hong Kong. Cảm giác ủng hộ độc lập ngày càng tăng có vẻ như là một phản ứng đối với không gian chính trị đang bị đàn áp ở Hong Kong, và đối với ý thức rằng tính đơn nhất của vùng lãnh thổ này đang bị suy giảm. Các nhà chức trách nên lo lắng rằng thế hệ những người trẻ Hong Kong mang ý thức mạnh mẽ nhất về “chủ nghĩa địa phương” lại là những người đã lớn lên dưới sự cai trị của Trung Quốc. Cuộc thăm dò tuy rất hẹp, nhưng lại cho thấy có lẽ có tới hơn một nửa số sinh viên đại học tin rằng không thể có một nền dân chủ theo công thức “một quốc gia, hai hệ thống” của Trung Quốc. Đối với họ, giải pháp phải là độc lập cho Hong Kong. Các biểu ngữ kêu gọi độc lập đã xuất hiện khắp các trường đại học hồi tháng 9. Các cổ động viên bóng đá đã la ó khi người ta phát quốc ca Trung Quốc tại các trận đấu ở Hồng Kông.

Do đó, vấn đề chỉ là thời gian trước khi có một cuộc xung đột ý chí khác giữa đảng và người dân Hong Kong. Đã có những dấu hiệu đầu tiên: khi biểu ngữ ủng hộ độc lập đã được gỡ bỏ khỏi các trường, nhiều sinh viên bày tỏ phàn nàn vì quyền tự do ngôn luận của họ bị xâm phạm. Bà Lam có lẽ đã khôn ngoan khi lái các vấn đề chính trị nhạy cảm ra khỏi chính sách đầu tiên của bà vào ngày 11 tháng 10.

Các phương tiện truyền thông nhà nước ở đại lục đang kêu gọi Hong Kong ban hành đạo luật chống nổi loạn, vì chính phủ Hong Kong phải tuân theo Điều 23 của Hiến pháp hậu thuộc địa. Khi nó cố gắng làm điều này từ hồi năm 2003, hàng trăm ngàn người đã xuống đường biểu tình phản đối, khiến cho bộ luật bị xếp xó còn vị Trưởng quan hành chính phải sớm thôi chức. Sau đó, những người phản đối luật này bị Bắc Kinh gán cho cái tên gọi là những nhà dân chủ phiền toái. Nếu bà Lam phục hồi những nỗ lực đó, thì những người phản đối sẽ không đơn thuần được coi là những nhà dân chủ, mà còn là những người ly khai nguy hiểm. Tình hình sẽ trở nên tồi tệ. Trong khi cảm thấy bất an về phong trào, vị chủ tịch Trung Quốc là Tập Cận Bình đã tuyên bố rằng những cuộc biểu tình là “bất hợp pháp”, nhưng lại bỏ mặc chính quyền Hồng Kông tự đối phó. Lần tới, chắc hẳn họ Tập sẽ còn đưa ra một cách tiếp cận hung hăng hơn.

Sợi chỉ vàng

Các quan chức Trung Quốc đang thúc giục Hồng Kông quay lại thành một thành phố “kinh tế”. Dù điều đó có ý nghĩa gì chăng nữa, thì ý tưởng về một xã hội thờ ơ chỉ quan tâm tới tăng trưởng vật chất quả thực kỳ khôi. Lịch sử lâu dài và đáng khâm phục của Hong Kong đã cho thấy rằng nước này ngày càng đòi hỏi nhiều hơn về những vấn đề của họ – từ khi dưới ách cai trị của thực dân vào những năm 1960 và 1970 khi họ đứng lên chống lại mức sống nghèo đói, giáo dục kém và tham nhũng lan tràn.Stephen Vines, một nhà bình luận tại chỗ, cho rằng có 1 “sợi chỉ vàng” xuyên suốt từ những cuộc biểu tình ban đầu cho tới những cuộc gần đây. Những gì mà vị chủ tịch Trung Quốc, Tập Cận Bình đã nghe về Hồng Kông chắc chắn chưa phải là những tin tức cuối cùng. Những người mới được giác ngộ chính trị từ hồi Cách Mạng Dù Vàng vẫn còn đó, và họ sẽ tồn tại lâu hơn là ông ta.

Ảnh và bài gốc từ The economist: If you think protest is finished in Hong Kong, think again

Comments

comments