Cách để trở thành người bảo vệ nhân quyền

Nhân quyền (quyền con người) là tất cả những quyền cơ bản mà tất cả mọi người sở hữu bất kể chủng tộc, dân tộc, giới tính, nguồn gốc quốc gia hay dân tộc, màu da, nơi cư trú, tôn giáo hay bất kỳ tình trạng nào khác. Những quyền này không thể kiếm được và cũng không bị mất đi nhưng chúng có thể bị đàn áp hoặc vi phạm bởi các cá nhân, các quốc gia hoặc chính phủ. Mặc dù có một số luật quốc gia và quốc tế đang được áp dụng để bảo vệ nhân quyền, nhưng mọi người đều có trách nhiệm khẳng định cũng như thúc đẩy và bảo vệ các quyền này. Ngày nay, các hoạt động xã hội ở Việt Nam và khắp nơi trên thế giới đều đang hướng đến bảo vệ và tranh đấu cho các quyền con người. Để giúp các bạn hình dung rõ hơn về con đường trở thành một người bảo vệ nhân quyền, Hate Change xin gửi tới bạn bài hướng dẫn dưới đây:

Phần 1: Xác định các quyền con người.

1. Nhận biết các quyền công dân
Năm 1948, Đại Hội Đồng Liên Hiệp Quốc đã đưa ra bản Tuyên Ngôn Nhân Quyền Phổ Quát (UDHR). Đó là một danh sách các quyền tự thân của con người. Các thành viên của Liên Hiệp Quốc đã cam kết sẽ bảo vệ và thúc đẩy những quyền này. Các quyền trong bản Tuyên ngôn này được tập trung nhiều nhất trong phạm trù gọi là “quyền dân sự”, đó là những quyền liên quan đến sự toàn vẹn thân thể và được sự bảo vệ của pháp luật. 18 điều khoản đầu tiên của bản Tuyên ngôn Nhân quyền Phổ Quát đã đưa ra các quyền dân sự của cá nhân, bao gồm:

– Quyền bình đẳng và quyền được sống, được tự do, và được đảm bảo an ninh cá nhân

– Quyền tự do không bị phân biệt đối xử, không bị bắt làm nô lệ và không bị tra tấn cũng như ngược đãi.

– Quyền được công nhận là con người trước pháp luật và bình đẳng trước pháp luật.

– Quyền được hưởng sự bảo vệ từ một hội đồng pháp luật có năng lực và quyền được xét xử công bằng.

– Quyền không bị bắt giữ, bị bắt đi lưu vong/trục xuất tùy tiện và không bị xâm phạm một cách tùy tiện vào đời tư, gia đình, nhà ở, thư tín.

– Quyền được xem là vô tội cho đến khi được chứng minh là có tội.

– Quyền tự do đi lại bên trong hoặc ra khỏi quốc gia của mình và quyền được tị nạn ở quốc gia khác khi bị bức hại.

– Quyền có quốc tịch và quyền tự do thay đổi quốc tịch.

– Quyền tự do kết hôn và xây dựng gia đình, và quyền sở hữu tài sản.

– Quyền tự do tín ngưỡng và tôn giáo.

2. Xác định các quyền chính trị.
Các quyền con người mà có tính chất chính trị bao gồm những quyền liên quan đến sự tham gia của một cá nhân vào chính quyền và sự tự do không bị xâm phạm bởi chính quyền. Những quyền này được nêu ra trong điều khoản từ 19 đến 21 của bản Tuyên Ngôn Nhân Quyền Phổ Cập và bao gồm:

– Tự do quan điểm và tự do biểu đạt những quan điểm đó cũng như quyền tiếp cận thông tin.

– Tự do tụ họp và lập hội có tính cách hòa bình.

– Quyền tham gia vào chính quyền, được tiếp cận một cách bình đẳng các dịch vụ công trong quốc gia của người đó, và quyền đi bỏ phiếu trong các cuộc bầu cử tự do.

3. Nhận biết các quyền kinh tế và xã hội.
Các quyền này thiết lập những điều kiện cần thiết cho các cá nhân để phát triển và có những mức sống thỏa đáng. Các điều khoản từ 22 đến 26 của Tuyên ngôn Nhân quyền Phổ Quát nêu ra các quyền về kinh tế và xã hội, bao gồm:

– Quyền an sinh xã hội

– Quyền được làm công việc tốt và tham gia các nghiệp đoàn.

– Quyền nghỉ ngơi và giải trí và có một mức sống thỏa đáng để đảm bảo sức khỏe và cuộc sống lành mạnh.

– Quyền được tiếp cận giáo dục. Giáo dục phải được miễn phí ở cấp sơ đẳng và ở các giai đoạn phát triển căn bản.

4. Ý thức về các quyền văn hóa.
Điều 27 của Tuyên Ngôn Nhân Quyền Phổ Quá nêu ra các quyền văn hóa của một người. Những quyền này bao gồm quyền tham gia vào đời sống văn hóa của cộng đồng và được sự bảo vệ đối với các quyền lợi về mặt tinh thần và vật chất nảy sinh từ những sản phẩm khoa học, văn học hay nghệ thuật của mình.

Phần 2: Bảo vệ và thúc đẩy nhân quyền trong cuộc sống cá nhân của bạn

1. Nhận lấy nghĩa vụ bảo vệ và thúc đẩy nhân quyền
Sự bảo vệ và thúc đẩy nhân quyền không chỉ giới hạn ở phạm vi Liên hiệp quốc hoặc các chính phủ. Mỗi người đều có nghĩa vụ phải chủ động giúp tạo ra một môi trường mà ở đó nhân quyền được thúc đẩy và tôn trọng.

2. Học hỏi về nhân quyền
Bạn có thể học về nhân quyền, về các vi phạm nhân quyền và về các hình thức hoạt động chống lại nhân quyền qua một số cách sau:

– Tham gia một khóa học về nhân quyền. Phụ thuộc vào khóa học bạn chọn, bạn có thể được giới thiệu về nhân quyền và luật pháp, về cách mà các quyền được giám sát và bảo vệ và những bước được cần thực hiện để ứng phó với những vi phạm nhân quyền. Bạn có thể tham khảo khóa học thường niên có tên là Khóa học Mùa Thu về phát triển

– Bạn cũng có thể lựa chọn đăng ký nhiều khóa học miễn phí online về nhân quyền trên các trang như Khanacademycoursera.

3. Tham gia vào các hoạt động xã hội vì nhân quyền tại địa phương
Không phải tất cả mọi người đều có khả năng vận động cho nhân quyền trên quy mô quốc tế và quốc gia. Tuy nhiên vẫn có nhiều công việc mà các cá nhân có thể làm trong phạm vi địa phương để thúc đẩy và hỗ trợ nhân quyền như:

– Tham gia vào các sự kiện tại địa phương được tài trợ bởi các tổ chức nhân quyền. Bằng cách tham gia vào các sự kiện chống lại những vi phạm nhân quyền ở địa phương, như phản đối án tử hình, phản đối tra tấn, phản đối xét xử không công bằng hành động của bạn chính là một phần trong các hành động tập thể ở quy mô lớn hơn chống lại bất công.

– Ký tên hay tạo ra một thỉnh nguyện thư liên quan đến các vấn đề nhân quyền. Có thể bạn cảm thấy nhiệt huyết với vấn đề nhà ở cho người nghèo hay thức ăn cho trẻ em nghèo và sẽ có những người khác cũng có cùng niềm đam mê như bạn. Bằng việc tạo ra hoặc kí tên vào một thỉnh nguyện thư để ủng hộ cho một đạo luật nào đó hay phản đối một vi phạm nào đó, chính là bạn đang chủ động thúc đẩy và bảo vệ nhân quyền.

– Ủng hộ cho các chính trị gia có cam kết rõ ràng đối với các vấn đề về nhân quyền.

4. Ghi lưu lại tư liệu về các vụ vi phạm nhân quyền
Nếu bạn chứng kiến một sự vi phạm về bất cứ quyền con người nào được nêu ra trong Tuyên Ngôn Nhân Quyền Phổ Quát, bạn có thể báo cáo những sự vi phạm này tới các tổ chức chuyên trách bảo vệ nhân quyền cho tất cả mọi người. Để làm được điều này, bạn phải có khả năng lưu lại hồ sơ và cung cấp các thông tin sau đây:

– Xác định các điều khoản cụ thể bị vi phạm trong Tuyên Ngôn Nhân Quyền Phổ Quát.

– Đưa ra tất cả các dữ kiện liên quan đến vụ vi phạm nhân quyền một cách chi tiết, và nếu có thể, sắp xếp theo trật tự thời gian.

– Cung cấp ngày, giờ và địa điểm việc đã xảy ra; tên và chức vụ của người vi phạm; địa điểm giam giữ (nếu có); tên và địa chỉ của bất cứ nhân chứng và các chi tiết quan trọng khác.

5. Báo cáo các vụ vi phạm nhân quyền tại địa phương tới một tổ chức uy tín
Sau khi lưu lại các dự kiện về việc vi phạm nhân quyền, bạn nên báo cáo những sự vi phạm này đến một tổ chức có uy tín chuyên về bảo vệ nhân quyền. Ngay cả khi thủ phạm không bị truy tố, bằng việc báo cáo sự vi phạm, bạn đã giúp cho các tổ chức này có thể làm sáng tỏ những sự vi phạm và gây sức ép buộc thủ phạm thay đổi hành vi. Bạn có thể báo cáo các vụ vi phạm nhân quyền đến các địa chỉ sau:

– Tổ Chức Ân Xá Quốc Tế

– Trung Tâm Hành Động Nhân Quyền

– Human Rights Watch

– Quỹ Bảo Vệ Trẻ Em .

– Bạn cũng có thể tìm thấy các link liên kết đến các tổ chức khác tại đây

6. Báo cáo các trường hợp vi phạm nhân quyền nghiêm trọng lên Liên Hiệp Quốc
Nếu bạn là nhân chứng cho những trường hợp vi phạm nhân quyền nghiêm trọng, đặc biệt là những tội ác gây ra bởi chính quyền của quốc gia mình và bạn không chắc có thể tìm được sự giúp đỡ ở đâu, bạn có thể báo cáo những vụ vi phạm này trực tiếp đến Ủy ban Nhân quyền của Liên Hiệp Quốc. Bạn phải phác thảo một đơn khiếu nại bằng văn bản và sử dụng một trong các ngôn ngữ chính thức của Liên Hợp Quốc, bao gồm các thông tin sau:

– Tên của bạn hoặc tên của tổ chức làm đơn khiếu nại và tuyên bố rõ ràng về việc bạn có muốn giữ kín danh tính hay không.

– Đơn khiếu nại phải tuyên bố rõ ràng và phơi bày một hình thức hoặc khuôn mẫu nhất quán về các vi phạm nhân quyền nghiêm trọng và được ghi lưu lại tư liệu.

– Bạn phải xác định được nạn nhân cũng như thủ phạm của các vi phạm nhân quyền đó và cung cấp một bản mô tả chi tiết về sự việc.

– Kèm theo bằng chứng, như một bản lời chứng của nạn nhân, báo cáo y khoa hoặc bất cứ thông tin khác có thể hỗ trợ đơn khiếu nại của bạn.

– Trình bày rõ ràng những quyền nào được nêu trong Tuyên Ngôn Nhân Quyền Phổ Quát đã bị vi phạm.

– Đưa ra lý do tại sao bạn muốn thỉnh cầu sự can thiệp của Liên Hiệp Quốc.

– Chỉ ra rằng bạn đã sử dụng hết các giải pháp khác.

– Đơn khiếu nại của bạn có thể được gửi tới: Nhóm công tác của Ủy ban/Tiểu ban (quy trình 1503), Chi nhánh dịch vụ hỗ trợ, Văn phòng cao ủy nhân quyền, văn phòng Liên Hiệp Quốc tại Geneva, 1221 Geneva 10, Thụy Sĩ.

– Đơn khiếu nại cũng có thể được gửi fax tới +41 22 9179011 hoặc gửi thư điện tử tới: CP(at)ohchr.org.

Nếu bạn chưa có kinh nghiệm trong việc này, liên lạc để nhận sự hỗ trợ từ các tổ chức chuyên nghiệp, đặc biệt là các NGO là việc cần thiết. 

Phần 3: Bảo vệ nhân quyền trong bối cảnh sinh hoạt nghề nghiệp của bạn

1. Theo đuổi sự nghiệp luật sư nhân quyền
Luật quốc tế và quốc gia là cách thức chủ yếu mà nhân quyền được đảm bảo và bảo vệ. Vì vậy, theo đuổi nghề luật sư nhân quyền là một cách rất trực tiếp để bạn có thể bảo vệ nhân quyền trên khắp thế giới hoặc tại đất nước của bạn một cách chuyên nghiệp. Luật sư nhân quyền đưa ra các vụ kiện nhằm bênh vực cho nạn nhân của các vi phạm nhân quyền và chống lại những tác nhân thuộc về nhà nước hoặc các chính phủ đang vi phạm luật pháp quốc gia và quốc tế.

2. Tham gia một các chương trình đào tạo về nhân quyền
Nếu bạn không biết chắc cần phải làm sao để phát huy tốt nhất kỹ năng của mình trong công việc bảo vệ và thúc đẩy nhân quyền, có thể cân nhắc tham gia vào chương trình đào tạo về nhân quyền của Liên Hiệp Quốc (UN Human Rights Fellowship Programme). Những chương trình này được tổ chức trên khắp thế giới và giới thiệu cho những người được tuyển chọn về các cơ chế và định chế quốc tế về nhân quyền. Văn phòng Cao ủy Nhân Quyền của Liên Hiệp Quốc đưa ra 4 chương trình đào tạo như sau:

– Chương trình dành cho những cộng đồng người bản địa (Indigenous Fellowship Program) là chương trình dành cho những thành viên thuộc các nhóm bản địa mong muốn được huấn luyện về chủ đề nhân quyền.

– Chương trình dành cho nhóm thiểu số (Minorities Fellowship Program), dành cho các cá nhân thuộc về các cộng đồng thiểu số về mặt dân tộc, sắc tộc, tôn giáo hoặc ngôn ngữ … mong muốn được huấn luyện về chủ đề nhân quyền.

– Chương trình dành cho các nước chậm phát triển (Human Rights LDC Fellowship Program) là một chương trình cho sinh viên đã tốt nghiệp đại học từ các nước kém phát triển muốn tham gia tập huấn về các cơ chế của Liên Hiệp Quốc và về nhân quyền.

– Chương trình dành cho cho đội ngũ cán bộ, nhân viên thuộc các định chế nhân quyền quốc gia (NHRIs): chương trình này nhằm huấn luyện cho đội ngũ cán bộ nhân viên của các định chế nhân quyền quốc gia (NHRIs) về nhân quyền quốc tế và về công việc của Văn phòng Cao Ủy Nhân Quyền LHQ (OHCHR) với các NHRis.

– Bạn có thể tìm thấy thông tin và hướng dẫn để ứng tuyển tại đây.

3. Làm việc cho một tổ chức nhân quyền.
Có nhiều tổ chức chuyên về bảo vệ và thúc đẩy nhân quyền. Những tổ chức này tuyển dụng một đội ngũ cán bộ, nhân viên đa dạng, bao gồm các nhà hoạt động xã hội, trợ lý hành chính, và những người làm việc trong các chiến dịch, chính sách, và vận động hành lang. Nếu bạn có ý muốn theo đuổi sự nghiệp về lĩnh vực nhân quyền, hãy cân nhắc những việc sau:

– Cố gắng dành được các khóa thực tập và làm tình nguyện viên nhiều nhất có thể – đây là một cách giúp nắm bắt được rõ hơn về công việc mà những tổ chức này làm và để xem bạn có thực sự hứng thú hay không.

– Tìm đọc về chủ đề nhân quyền và nghĩ xem mình có thể đóng góp cho phong trào như thế nào.

– Học tập hoặc làm thực tập ở nước ngoài trong khi học đại học và đang học một ngôn ngữ khác.

– Học cách viết hồ sơ xin trợ cấp, gây quỹ, nghiên cứu và viết lách, đều là những kỹ năng thiết yếu để làm việc tại một tổ chức phi chính phủ (NGO)

– Bạn có thể tham khảo danh sách các tổ chức nhân quyền, với thông tin liên hệ, tại đây.

4. Trở thành một lãnh đạo chính trị với lý tưởng bảo vệ nhân quyền.
Các chính phủ có trách nhiệm chính là bảo vệ và thúc đẩy nhân quyền. Họ phải thông qua các đạo luật có mục đích thiết lập và bảo vệ nhân quyền của mọi công dân và phải tích cực tránh việc xâm phạm vào những quyền này. Nếu bạn quan tâm tới chính trị, hãy cân nhắc việc trở thành một nhà lập pháp. Trong vai trò này, bạn sẽ có khả năng đưa vào những đạo luật nhân quyền, bảo vệ lập trường của mình, và trên hết là ủng hộ cho các đạo luật có tính chất bảo vệ nhân quyền.

Nguồn tham khảo của bài viết: How to Take Steps to Protect Human Rights

Nguồn ảnh bìa: https://www.coe.int

Comments

comments