Cách xây dựng chiến dịch: Phần 5/6- Chính sách và thực tiễn trong tạo lập nội dung

Vấn đề cấp phép bản quyền là một phần thiết yếu của bất kỳ công việc sản xuất nội dung truyền thông nào.

Bản quyền là thứ trao cho tác giả của một tác phẩm nguyên bản những quyền trong một khoảng thời gian nhất định liên quan tới tác phẩm đó, bao gồm cả việc xuất bản, phát hành và chỉnh sửa. Sau một thời gian được ấn định trước, tùy thuộc vào luật pháp của từng quốc gia (thường được tính là trong toàn bộ cuộc đời của tác giả, cộng thêm 50 năm hoặc hơn kể từ khi tác giả qua đời) và sau cùng tác phẩm đó sẽ trở thành “của chung”/hoặc được xếp vào “phạm vi công cộng” (public domain), nghĩa là bất cứ ai cũng có quyền sử dụng nó.

Về nguyên tắc, luật tác quyền quy định “bảo lưu mọi quyền”(All rights reserved). Điều này có nghĩa là không ai được quyền làm bất cứ điều gì với một tác phẩm mà không nhận được sự cho phép rõ ràng của người đang giữ bản quyền, trừ trường hợp có những luật khác về “sử dụng hợp lý” chiếm ưu thế. Điều đó có nghĩa rằng bạn phải hết sức cẩn trọng nếu sử dụng tác phẩm của người khác (như tranh, ảnh, đoạn văn bản trích dẫn từ sách, ảnh lấy từ các trang web, nhạc, tài liệu nghe nhìn, v.v.)

Bạn cần kiểm tra xem loại giấy phép bản quyền nào đã/đang được sử dụng cho các nội dung trong sản phẩm truyền thông của mình. Bạn sẽ cần phải xin phép để sử dụng nó, ngoại trừ trường hợp trong giấy phép này có ghi rõ rằng bạn có thể sử dụng nội dung đó một cách tùy ý hoặc nội dung đó đã thuộc phạm vi “của chung”. Nếu không xin phép, bạn có thể sẽ phải rút bỏ sản phẩm truyền thông của mình ra khỏi phạm vi công cộng, thậm chí còn có thể bị quy kết là vi phạm luật bản quyền và phải bồi thường.

Tương tự như vậy, bạn cần nghĩ xem bạn sẽ muốn những người và tổ chức khác sử dụng tài liệu mà mình tạo ra như thế nào và chọn lựa các loại giấy phép phù hợp. Các tài liệu mà bạn sản xuất tất nhiên cũng thuộc phạm vi điều chỉnh của luật bản quyền.

Bạn cũng nên xem xét kĩ vấn đề bản quyền khi tiến hành ủy quyền việc sản xuất nội dung tài liệu và phải làm rõ về điều này khi chuẩn bị hợp đồng. Trong trường hợp bạn tạo ra các tài liệu về nhân quyền, bạn có thể cân nhắc việc cho người khác thêm quyền tự do sử dụng những nội dung đó, hơn là chọn giữ bản quyền ở dạng tiêu chuẩn theo kiểu“bảo lưu mọi quyền”. Bạn có thể sẽ muốn mọi người chia sẻ và phát tán tài liệu của bạn nhằm quảng bá cho mục đích tranh đấu đó rộng rãi hơn. Đôi khi, bạn cũng nên để người ta làm mới nội dung hoặc điều chỉnh sao cho thích hợp với đối tượng người nghe ở từng địa phương. Để làm được như vậy, có tồn tại một số loại giấy phép mà bạn có thể chỉ định cho sản phẩm truyền thông của mình. Chúng được biết đến rộng rãi với tên gọi là “giấy phép nội dung mở”.

Giấy phép nội dung mở (Open-Content license)

Trong các giấy phép nội dung mở, thay vì đặt bản quyền theo dạng“bảo lưu mọi quyền”, bạn có thể ấn định “bảo lưu chỉ một số quyền” hoặc “không bảo lưu quyền nào”. Giấy phép Nội dung Mở là lựa chọn thích hợp trong trường hợp bạn muốn thông tin và kiến thức được phổ biến một cách tự do và đưa nó đến tận tay người dân. Tóm lại, việc đặt bản quyền cho tác phẩm của mình luôn cần được thực hiện theo cách thức sao cho mọi người có thể sử dụng tài liệu đó theo cách bạn mong muốn.

Hiện nay có một số loại giấy phép nội dung mở mà bạn có thể sử dụng như giấy phép nghệ thuật tự do (Free Art License), giấy phép tài liệu chung (Common Documentation License), giấy phép âm thanh mở (Open Audio License), giấy phép Creative Commons, giấy phép nội dung mở (Open Content License) và giấy phép xuất bản mở (Open Publication License).

Giấy phép Creative Commons

Đây là hệ thống cấp phép nội dung mở được sử dụng phổ biến nhất hiện nay. Trang web Creative Commons cho phép bạn chọn loại giấy phép phù hợp với mình bằng cách đưa ra một loạt các câu hỏi đơn giản.

Khi sử dụng giấy phép Creative Commons, có bốn lĩnh vực chính của quyền tác giả mà bạn có thể chọn cho đi hoặc giữ lại, đó là:

Ghi công (attribution): Người sử dụng có thể sao chép, phân phối, trưng bày và trình diễn tác phẩm và tạo ra các tác phẩm phái sinh dựa theo tác phẩm gốc với điều kiện là họ phải ghi nguồn tác giả hoặc người trao giấy phép theo cách họ yêu cầu.

Chia sẻ tương tự (Share-Alike): Người sử dụng có thể phát hành tác phẩm phái sinh của họ nhưng bắt buộc phải dùng giấy phép theo quy cách như giấy phép đã cấp cho tác phẩm gốc.

Không cho phép tạo tác phẩm phái sinh (No derivative works): Người nhận giấy phép có thể sao chép, phân phối, trưng bày và trình diễn nhưng phải đúng nguyên văn, nguyên bản tác phẩm, không được phép tạo ra bất kỳ thay đổi nào.

Phi thương mại (Non-commercial): Người nhận giấy phép có thể sao chép, phân phối, trưng bày,  trình diễn tác phẩm và tạo ra các tác phẩm phái sinh dựa trên tác phẩm gốc chỉ với mục đích phi thương mại.

Bạn có thể dùng kết hợp các yêu cầu về giấy phép này để phù hợp với nhu cầu của bạn. Ví dụ: tổ chức Tactical Tech đã sử dụng giấy phép trong đó kết hợp 3 tiêu chí là: ghi công, phi thương mại và chia sẻ tương tự cho bộ công cụ Message-in-a-box để cho phép mọi người có thể dịch ra ngôn ngữ khác, trộn lại (remix), xuất bản và phân phối nó một cách tự do, miễn là họ làm vậy cho các mục đích phi thương mại và ghi công cho Tactical Tech với tư cách là nhà xuất bản gốc.

Bằng cách sử dụng hệ thống cấp phép Creative Commons, bạn cũng có thể ấn định “phạm vi quyền hạn” cho giấy phép của bạn, tùy thuộc vào quốc gia bạn đang ở, sao cho phù hợp với luật bản quyền tại quốc gia đó.

Để cho người khác biết rằng bạn đang sử dụng giấy phép Creative Commons, bạn có thể sử dụng biểu tượng logo của Creative Commons. Khi bạn chọn lựa một loại giấy phép, bạn sẽ được cung cấp một biểu tượng logo và văn bản HTML để có thể nhập thêm thông tin về giấy phép vào trang web của bạn.

Nguồn dịch: Chính sách & thực tiễn: Tạo lập nội dung của bạn

Nguồn ảnh: www.jeffbullas.com

Đọc thêm:

Cách xây dựng chiến dịch: Phần 1/6 – Biết người biết ta 

Cách xây dựng chiến dịch: Phần 2/6 – Sức mạnh của một thông điệp “trúng”

Cách xây dựng chiến dịch: Phần 3/6 – Thiết lập mạng lưới 

Cách xây dựng chiến dịch: Phần 4/6 – Phân tích và đo lường

 

Comments

comments