Điểm bùng phát của người dân Nicaragua trước một Tổng thống độc tài

Các sinh viên diễu hành trong một cuộc biểu tình chống lại chính phủ của Tổng thống Daniel Ortega tại Managua, Nicaragua vào ngày 25/4/2017. Nguồn ảnh: Rodrigo Arangua / AFP / Getty Images

Nicaragua đang trải qua một cuộc nổi dậy lớn nhất kể từ khi cuộc nội chiến kết thúc vào năm 1990. Chính quyền của tổng thống Ortega đã mất đi sự kìm kẹp của mình đối với quần chúng và đột nhiên có vẻ đang ở thế chênh vênh.

Là quốc gia nằm ở Trung Mỹ, Nicaragua từng là thuộc địa của Tây Ban Nha, hiện theo chế độ Cộng hòa Tổng thống và có hệ thống đa đảng. Tổng thống và Phó tổng thống được bầu cử trực tiếp, nhiệm kỳ 6 năm. Tổng thống lập ra Nội các và là nguyên thủ quốc gia, cũng là người đứng đầu Chính phủ.

Tổng thống hiện tại của Nicaragua, Daniel Ortega là 1 nhân vật kỳ cựu trên chính trường nước này. Ông được bầu làm tổng thống đầu tiên năm 1985, sau đó không thành công vào năm 1990, 1996 và 2001. Ông được bầu lại vào năm 2006, 2011 và 2016.

Hồi những năm 80, ông Ortega là lãnh đạo của nhóm Cách Mạng cánh tả (Cộng Sản) tên là Sandinistas, đã đấu tranh lật đổ được chế độ độc tài quân sự Somoza (cánh hữu). Sau khi lên nắm quyền, ông ta thi hành các chính sách cộng sản khiến đất nước rơi vào nội chiến, giữa chế độ cánh tả của ông ta với lực lượng du kích cánh hữu tên là Contras ( nhóm này bị Ortega gọi là phản cách mạng). Lực lượng cánh hữu được chính quyền Reagan của Mỹ hậu thuẫn vũ khí, tiền bạc.

Tới năm 1990, nội chiến kết thúc, Ortega chấp nhận tổ chức bầu cử tự do, và thất bại trước liên minh các đảng chống Sandinista do Violeta Chamorro lãnh đạo. Dù thua, nhưng lực lượng Sandinistas của Ortega vẫn kiểm soát được một phần chính trường và dư luận trong đó giới học sinh sinh viên. Nếu các tổng thống và chính quyền của họ ban hành các chính sách mả Ortega không đồng ý, ông ta sẽ tổ chức các cuộc biểu tình với nòng cốt là sinh viên và các nghiệp đoàn công nhâ.

Trong cuộc bầu cử tiếp sau năm 1996, Ortega và những người Sandinista lại một lần nữa bị đánh bại, lần này là bởi Arnoldo thuộc Đảng Tự Do Lập Hiến.

Đến năm 2006, thay đổi về luật bầu cử cho phép Ortega lên nắm quyền lần nữa. Lần này, Ortega lập ra liên minh với 1 số đối thủ cũ, để ổn định tình hình và cho phép kinh tế phát triển, xóa đói giảm nghèo tốt và giúp xã hội tương đối an toàn (điều này cũng đến từ sự ủng hộ tài chính của Venezuela dưới thời HugoChavez khi đó, vốn là đồng minh cánh tả của Ortega).

Trong nhiệm kì tổng thống tiếp theo từ năm 2011, Ortega kiểm soát xã hội chặt chẽ hơn, xóa bỏ báo chí đối lập, và ngày càng lạm quyền, khống chế cả bên Lập pháp lẫn Tư Pháp.

Đến năm 2016, Ortega dành chiến thắng dưới những điều kiện được đánh giá là không công bằng và tiếp tục thay đổi luật pháp để đưa vợ vào vị trí phó tổng thống. Điều này khiến người dân càng thêm bất mãn…

Vợ chồng Ortega. Nguồn ảnh: Esteban Felix/Associated Press

Sau hơn 1 thập kỷ, Ortega đã làm xói mòn các thiết chế của nền dân chủ Nicaragua, thậm chí sửa đổi hiến pháp theo hướng có lợi cho ông ta và đảng của ông.

Tháng trước, các cuộc biểu tình bắt đầu với một vấn đề tương đối hẹp – những thay đổi đối với hệ thống an sinh xã hội. Theo đó, thuế sẽ tăng từ 1 đến 4 % trong khi lương hưu bị cắt giảm 5%.

Đối mặt với một cặp vợ chồng tổng thống kiểm soát hầu như tất cả các chi nhánh của chính phủ và các phương tiện truyền thông, những người trẻ trên toàn quốc đang thực hiện phiên bản một mùa xuân Ả Rập của riêng mình. Với vũ khí là điện thoại di động và kỹ năng truyền thông xã hội, thách thức của người trẻ đối với chính phủ Ortega đã làm kinh ngạc những công dân từng kinh qua cuộc cách mạng được lãnh đạo bởi Ortega trong những năm 1970, nội chiến những năm 80.

Những người biểu tình đã lấp đầy các con đường với các khẩu hiệu như “Ortega và Somoza giống hệt nhau” (khẩu hiệu này ám chirddeenschees độ độc tài bị lật đổ bởi chính Ortega và nhóm Sandinistas vào năm 1979).

Dưới sức ép của các cuộc biểu tình Ortega đã tuyên bố bãi bỏ dự luật an sinh xã hội mới. Tuy nhiên Orterga không hề đả động gì đến những trường hợp sinh viên bị đánh chết bởi công an trong các vụ biểu tình, mà thay vào đó, lại lên án những vụ biểu tình này “làm xấu hình ảnh quốc gia, gây thiệt hại cho ngành du lịch và mất công ăn việc làm…”; gọi người biểu tình là “các băng nhóm cánh hữu”. Điều này như đổ thêm dầu vào lửa. Khiến càng nhiều người tham gia biểu tình khắp cả nước.

Những người biểu tình phản đối tưởng nhớ những những người đã chết trong các cuộc biểu tình chống chính phủ ở Managua, Nicaragua ngày 24/4/2018 [Ảnh Alfredo Zuniga / AP]

“Tôi đã từng bỏ phiếu cho Daniel Ortega,” Reynaldo Gaitán, một thợ làm bánh 32 tuổi đã xuống đường để tố cáo anh hùng cũ của chính mình. “Daniel Ortega đã kết thúc rồi. Nhiệm kì của ông ta kết thúc ở đây”.

Trước các cuộc biểu tình của sinh viên, chính quyền tung bọn “quần chúng tự phát” ra đánh đập người biểu tình và khiến một số sinh viên. Theo thống kê của một số tổ chức nhân quyền, hơn 40 sinh viên đã thiệt mạng trong các cuộc biểu tình.

Tuy nhiên, phong trào chống chế độ Ortega không có một nhân vật lãnh đạo nào rõ rệt trên phạm vi toàn quốc, nên những đòn đàn áp của Ortega khó có thể dập tắt được.

Nhiều người tham gia biểu tình, lại chính là những người trước đây từng ủng hộ và thuộc đảng của Ortega. Những người này đã không còn chịu được tình trạng tham nhũng, độc tài ngày càng trầm trọng.

Một trọng điểm của làn sóng biểu tình này là ở trường đại học Bách Khoa tại thủ đô Nicaragua. Tại đây các sinh viên đã chiếm quyền kiểm soát và kiên quyết không rút lui chừng nào Ortega còn tại vị. Họ không chấp nhận 1 số biện pháp thỏa hiệp nửa vời của chính quyền, và cũng không chấp nhận đối thoại gì với chính quyền vào lúc này, mặc dù một số bên, trong đó có Giáo Hội Công Giáo, tuyên bố sẵn sàng đứng ra làm trung gian hòa giải

Tại thị trấn Masaya, cái nôi của Ortega, vốn trước đây đã nuôi dưỡng sức mạnh để Ortega lên cầm quyền, giờ đây cũng đứng lên chống lại ông ta. Một người dân ở đây nói rằng “cái ngày mà ông ta ra lệnh bắn giết những em sinh viên tuổi đời còn rất trẻ ấy (nói về các sinh viên bị giết khi biểu tình vừa qua), thì ông ta đã chết ở nơi đây rồi. Ông ta không đc phép bước chân tới đây nữa”.

Đất nước Nicaragua đang thực sự thức tỉnh. Và rõ ràng những cuộc biểu tình này là để phản đối chủ nghĩa độc tài với điểm bùng phát là việc phản đối một chính sách ảnh hưởng thiết thân tới tất cả mọi người.

Dù đã đạt được chiến thắng ngắn hạn trong việc yêu cầu chính phủ bãi bỏ chính sách an sinh xã hội mới, cuộc cách mạng ở Nicaragua vẫn đang tiếp diễn. Cho đến nay nó thực sự là 1 đòn giáng mạnh vào chế độ Ortega.

 Nguồn tổng hợp:

In Just a Week, ‘Nicaragua Changed’ as Protesters Cracked a Leader’s Grip

The unlikely origins of Nicaragua’s epic wave of protest

Comments

comments