Giải quyết các vấn đề bằng tư duy phản biện

Nguồn ảnh: http://dynamicmediamusic.com

Chúng ta học tư duy phản biện với mục đích là để dùng nó mà giải quyết vấn đề. Brookfield đề xuất một trình tự giải quyết vấn đề có thể được sử dụng trong nhiều hoàn cảnh liên quan đến các vấn đề của cộng đồng. Một khi đã học được lập trường phản biện, mọi người có thể áp dụng các nguyên tắc của nó thông qua trình tự này.

Xác định các giả định ẩn đằng sau vấn đề. Bằng cách yêu cầu mọi người làm rõ các tuyên bố của họ, và bằng cách thăm dò chi tiết, bạn có thể giúp họ nhìn vào những điều đang ẩn phía sau suy nghĩ của họ. Có một số thông tin chi tiết mà bạn có thể hỏi rõ, và hỏi thêm một số câu hỏi:

Thực tế có hai tập hợp các giả định quan trọng ở đây. Một là tập hợp các giả định mà mỗi chúng ta đem lại đối với bất kỳ vấn đề hoặc thông tin nào, những thứ đã mô tả trên đây trong phần “Làm thế nào để khuyến khích lập trường phản biện.” Cái kia là tập hợp các giả định về vấn đề cụ thể – hoàn cảnh/tình huống ở đây là gì, vấn đề gồm những gì, giải pháp sẽ như thế nào, và cách để đạt được giải pháp đó.

Trên thực tế hai tập hợp giả định này không thể tách rời nhau, và cả hai đều cần được xem xét. Nhấn mạnh vào cái theo sau là về tập hợp giả định thứ hai, tập hợp đề cập đến bản thân vấn đề đó. Tuy nhiên một trong các giả định của “hộp công cụ” (toolbox) là bạn sẽ xử lý cả hai trong một hoàn cảnh thực tế.

– Hoàn cảnh hiện thời. Ý của bạn là gì khi nói rằng tình hình đang tồi tệ? Là những thứ gì? Chúng tồi tệ như thế nào? Nếu chúng là tốt đẹp thì mọi chuyện diễn biến như thế nào?

– Bản thân vấn đề. Bạn có thể mô tả một hoàn cảnh khác trong đó cũng vấn đề đó đã từng tồn tại không? Điều gì đã xảy ra khi đó? Bạn có thể mô tả một hoàn cảnh trong đó mọi thứ đều tốt đẹp, và vấn đề đó đã không tồn tại? Điều gì đã xảy ra khi đó? Điều khác biệt ở đây là gì?

– Các giải pháp tiềm năng cho vấn đề đó. Nếu chúng ta giải quyết được vấn đề này, nó sẽ trông như thế nào? Điều gì sẽ xảy ra? Ai sẽ tham gia?

– Hành động sẽ dẫn đến giải pháp. Cái mà bạn đang đề xuất sẽ dẫn đến một giải pháp như thế nào? Chính xác là điều gì sẽ xảy ra?

Thách thức các giả định. Một khi bạn đã làm rõ các giả định, mọi người cần đặt câu hỏi, chất vấn về chúng.

– Tình hình hiện thời. Bạn có chắc chắn rằng mọi thứ đều tồi tệ? Có những khía cạnh nào tốt đẹp cho hoàn cảnh này? Bạn nghĩ điều cụ thể nào là tồi tệ? Cái đó có thể được diễn giải bằng cách khác không? Ai có thể diễn giải theo cách khác? Tại sao? Chúng ta có đang xem xét các khía cạnh đúng đắn của hoàn cảnh đó không? Chúng ta có bỏ sót điều gì quan trọng không?

– Bản thân vấn đề. Chính xác vấn đề mà chúng ta đang nói đến là gì? Bạn có chắc chắn đó thực sự là vấn đề không? Vấn đề đó có thể được xác định bằng cách nữa (cách khác) không? Lo ngại thực sự ở đây là gì?

– Các giải pháp tiềm năng cho vấn đề. Các kết quả thực tế chúng ta cần ở đây là gì? (Ví dụ, nếu chúng ta cố gắng giảm tỷ lệ mang thai tuổi teen trong cộng đồng, thì chúng ta có nhằm mục tiêu cung cấp cho một số thanh thiếu niên các thông tin về kiểm soát sinh đẻ? Bao cao su và các thiết bị tránh thai khác? Hay chúng ta sẽ nhằm vào việc giảm thực sự tỷ lệ mang thai của thiếu niên trong một thời kỳ nhất định … chẳng hạn, hai năm?)

– Những hành động mà sẽ dẫn đến giải pháp. Những gì bạn đang đề xuất có thực sự thực hiện được điều mà bạn mong đợi? Ngay cả khi đạt được những mục tiêu đó thì nó có thực sự tạo ra sự khác biệt nào không?

Hãy hình dung ra các phương án thay thế cho việc mà bạn bắt đầu. Có một số cách mà bạn có thể xây dựng các cách khác nhau để giải quyết vấn đề. Hai cách trong đó là:

– Động não (brainstorming). Cho mọi người động não để tìm ra mọi phương án thay thế mà mình có thể nghĩ ra, bất kể là vào lúc đó, phương án đó nghe có vẻ ngốc nghếch ra sao đi nữa. Sau khi tất cả các ý tưởng đã được ghi lại, nhóm sẽ xem xét kỹ chúng, và lọc ra những cái đáng theo đuổi. Đôi khi những ý tưởng ban đầu có vẻ hoàn toàn ngốc nghếch hoá ra lại có giá trị nhất, đó là lý do tại sao điều quan trọng là phải khuyến khích mọi người cứ thoải mái ra bất cứ điều gì họ nghĩ.

– Bắt đầu từ điểm cùng đích lý tưởng. Xác định điều mà mọi thứ sẽ trông như thế nào nếu đã đạt được giải pháp lý tưởng, tiếp theo quay ngược lại đến bước đầu để hiểu phải làm gì để đạt tới cái đích đó.

Trở lại việc xử lý việc mang thai tuổi teen chẳng hạn, điều lý tưởng có lẽ là một cộng đồng trong đó không có tình trạng mang thai ở tuổi teen vì tất cả bọn trẻ đều đã nhận thức rõ những hậu quả về thể xác và tinh thần của quan hệ tình dục; có đầy đủ thông tin về tình dục và tiếp cận được các biện pháp tránh thai; và cảm thấy được trân trọng và được trao quyền đủ để tôn trọng lẫn nhau và giữ kiểm soát thân thể của chính mình. Bạn có thể xác định rằng hoàn cảnh đó sẽ đòi hỏi việc giáo dục giới tính phải sẵn có thông qua nhiều nguồn khác nhau; các máy bán bao cao su tự động nên được đặt ở các nơi công cộng, các hiệu thuốc và cửa hàng tiện dụng trưng bày các dụng cụ tránh thai sao cho hấp dẫn tuổi teen; mỗi em tuổi teen cần có ít nhất một người lớn quan tâm đến cuộc sống của mình; và cộng đồng cần phải trân trọng đối với giới trẻ và những đóng góp của họ.

Để được những điều đó, có lẽ cần phải có một quy trình giáo dục cộng đồng, các cơ chế để thanh niên hoà nhập hơn nữa vào cộng đồng như là các thành viên có đóng góp tích cực, cũng như một nhóm tình nguyện gồm những người trưởng thành, những người sẽ đóng vai trò vừa là cố vấn vừa là bạn đối với những bạn trẻ hiện không có mối quan hệ tích cực với người lớn. Để đạt được những điều đó, bạn cần xác định ra ra được những em thiếu niên nào đang không có một người lớn làm tấm gương sáng để noi theo v.v… Nếu bạn tiếp tục mạch tư duy này tới điểm cùng đích, bạn sẽ hình dung được bức tranh tổng thể của giải pháp lý tưởng cho vấn đề này và một bản đồ dẫn đường để đi đến đó.

Phê phán các phương án thay thế. Hãy xây dựng các tiêu chí mà bạn có thể dùng để đánh giá các giải pháp thay thế đã đưa ra. Sau đây là một số khả năng:

  • Chi phí
  • Lợi ích
  • Tính hiệu quả
  • Tính khả thi
  • Nhất quán với nhu cầu của cộng đồng
  • Nhất quán với các giá trị của nhóm
  • Tính bao quát, không loại trừ một ai

Một khi bạn đã chọn ra các tiêu chí, một bài tập tư duy phản biện khác là quyết định cái nào là quan trọng nhất. Trong một hoàn cảnh cụ thể, chi phí có lẽ là yếu tố quan trọng nhất. Trong hoàn cảnh khác, bạn có thể cân đo các chi phí, lợi ích và tính hiệu quả với nhau. Trong các hoàn cảnh khác nữa, các tiêu chí khác có thể đặt nặng hơn.

Cuối cùng, áp dụng các tiêu chí vào các phương án khác mà bạn đã đưa ra, và quyết định xem cái nào có nhiều khả năng đạt được kết quả mà bạn mong đợi.

Đặt vấn đề và giải pháp vào một khung tham chiếu khác. Lúc này, học viên đã đưa ra một giải tế, chứ không phải là họ trông thấy nó lúc đầu. pháp. Mục đích của việc đặt vào khung tham chiếu khác là để xem xét vấn đề dưới ánh sáng của toàn bộ công việc mà họ đã thực hiện. Có thể họ đã khám phá ra rằng nó khác với những gì họ nghĩ ban đầu, hoặc họ cần phải nhìn nó theo một cách khác. Việc đặt vào khung tham chiếu khác củng cố thêm tư duy đó và bảo đảm rằng họ tiếp cận vấn đề một cách thực tế nhất, hơn là như cách mà họ nhìn nhận ban đầu.

– Hoàn cảnh hiện tại. Bắt đầu bằng cách trình bày lại tình hình hiện tại, như cách mà bạn hiểu sau khi phân tích phản biện, bằng các thuật ngữ hết sức rõ ràng và cụ thể.

– Bản thân vấn đề. Trình bày lại vấn đề thực tế như cách bạn hiểu lúc này.

– Các giải pháp tiềm năng cho vấn đề. Giải thích xem một giải pháp sẽ đem lại những thay đổi gì, và mọi thứ sẽ biểu hiện như thế nào khi vấn đề đã được giải quyết.

– Các hành động mà sẽ dẫn đến giải pháp. Trình bày phương án thay thế mà bạn đã rút tỉa ra.

Nói chung, mọi người học được tư duy phản biện tốt nhất trong lúc họ tiếp cận những vấn đề thực tế có ảnh hưởng đến cuộc sống của họ bằng những cách thức thực tế. Đó là một lý do tại sao các hình thức can thiệp và sáng kiến cộng đồng cung cấp được mảnh đất màu mỡ để phát triển tư duy phản biện.

TÓM TẮT

Tư duy phản biện là một kỹ năng cực kỳ quan trọng trong y tế, dịch vụ dân sinh, và công tác cộng đồng. Đó là quá trình đặt câu hỏi, kiểm tra và phân tích các hoàn cảnh, sự việc, vấn đề, con người và thông tin các loại – các kết quả khảo sát, lý thuyết, bình luận cá nhân, các câu chuyện truyền thông, lịch sử, nghiên cứu khoa học, tuyên bố chính trị, v.v… – từ mọi góc độ. Điều này sẽ cho bạn một góc nhìn khách quan nhất có thể, làm tăng khả năng diễn giải thông tin chính xác và giải quyết hiệu quả các vấn đề.

Việc dạy tư duy phản biện, dù ở dạng chính thức hay không chính thức, đều đòi hỏi sự thông cảm và khuyến khích, và sự sẵn lòng làm mẫu và trở thành đối tượng của phân tích phản biện. Nó gồm cả việc giảng dạy lập trường phản biện – cách nhận ra và phân tích các giả định của chính mình và người khác, đặt nghi vấn đối với thông tin, và tìm hiểu bối cảnh của bất cứ thông tin, vấn đề hoặc sự việc nào. Cuối cùng, nó đòi hỏi việc giúp đỡ mọi người áp dụng lập trường phản biện vào một vấn đề và học cách đề ra một giải pháp có hiệu quả vì nó giải quyết các vấn đề thực tế có liên quan. Làm được điều đó có nghĩa là học viên đang trên con đường giải quyết thành công các mối quan tâm của cộng đồng mình.

Nguồn bài dịch và biên tập:Thinking Critically

Nguồn ảnh bìa: http://dynamicmediamusic.com

Comments

comments