Giành lấy quyền lực trong đời sống dân sự như thế nào?

Trong một chế độ dân chủ, quyền lực nằm trong tay người dân. Sau đây là một số lời khuyên bổ ích của tác giả Eric Liu, nhà sư phạm – dạy môn ý thức công dân, về cách mà bạn có thể giành được phần chia quyền lực của mình. Bài viết được đăng tải trên ideas.ted.com, Hate Change biên dịch.

Quyền lực là thứ chúng ta thường không thoải mái khi phải gọi tên và thảo luận về nó một cách rõ ràng. Trong ngôn ngữ thường nhật, “quyền lực” là từ thường gợi lên một cảm xúc tiêu cực về mặt đạo đức, như: điên loạn vì quyền lực, đói khát quyền lực, thích thể hiện quyền lực. Nhưng quyền lực vốn không phải là thứ tốt đẹp hay xấu xa một cách tự thân. Câu hỏi duy nhất là liệu chúng ta có cố hiểu và chế ngự được quyền lực hay không. Trong văn hoá và trong nhận thức chung phổ biến về dân chủ, quyền lực được cho là nằm trong tay người dân.

Còn đây là định nghĩa giản dị của tôi về quyền lực – đó là khả năng để đảm bảo rằng người khác sẽ làm điều mà bạn muốn họ làm. Quyền lực của công dân chính là năng lực đó, được sử dụng bởi công dân trong lĩnh vực công, dù đó là trong các cuộc bầu cử, trong chính phủ hoặc trong các lĩnh vực kinh tế và xã hội. Quyền lực trong đời sống dân sự được biểu hiện qua nhiều dạng: sức mạnh, sự giàu có, hành vi của nhà nước, các ý tưởng, chuẩn mực xã hội, các con số. Và nó chảy qua nhiều kênh dẫn: các thể chế, tổ chức, mạng lưới, quy tắc và luật lệ, các câu chuyện kể và ý thức hệ. Khi lập bản đồ các dạng thức và kênh dẫn này đối chiếu với nhau, chúng ta sẽ thu được cái gọi là “cấu trúc quyền lực”.

“Câu chuyện kể là chất xúc tác làm thay đổi hiện trạng”.

Vấn đề của ngày hôm nay là quá nhiều người không biết vẽ, đọc hoặc đi theo một cái bản đồ như vậy. Rất nhiều người hầu như không hiểu gì về quyền lực. Kết quả là những người hiểu được cách mà quyền lực vận hành trong đời sống dân sự ngày càng dễ dàng có thể áp đặt một sức ảnh hưởng bất tương xứng và lợi dụng để lấp đầy khoảng trống được tạo ra do sự thiếu hiểu biết của đa số.

Những kẻ có quyền lực thường kể ra những giai thoại để giải thích vì sao mà họ lại xứng đáng với ngôi vị đang có, để họ có thể cảm thấy thoải mái, yên ổn hơn về điều đó. Những người không quyền lực cũng làm như vậy. Hai nhóm câu chuyện đó này kết hợp với nhau tạo nên một dinh thự, thành lũy vô hình, một nhà tù của trí tưởng tượng khiến cho mọi người không thể nghĩ tới được những khả năng thay thế về cách sắp xếp và phân bổ quyền lực.

Khi bạn muốn thách thức kẻ có quyền lực, bạn phải thay đổi câu chuyện. Bạn có thể sử dụng các câu chuyện kể để tổ chức mọi người và sau đó cho phép họ tự sắp xếp vị trí của bản thân mình vào trong câu chuyện đó. Câu chuyện kể của bạn phải đưa ra một lựa chọn thay thế cho cái cốt chuyện đang chiếm ưu thế hiện nay, nhằm giải thích tại sao tình hình lại đang như vậy. Bạn phải khơi dậy một cảm thức mới về cái “chúng ta”; đưa ra một lời giải thích tổng quát về việc “ai” đang có “những gì” và “tại sao”; và đánh thức cái chí khí anh hùng trong mỗi công dân. Câu chuyện kể phải là một chất keo dính trong sự cố kết xã hội. Nó là chất xúc tác cho việc thay đổi hiện trạng.

“Việc tổ chức và tập hợp lực lượng thường tập trung vào việc kể ra ba câu chuyện được lồng vào nhau: chuyện về bản thân, chuyện về chúng ta và chuyện về hiện tại.”

Marshall Ganz, một trong những nhà tổ chức cộng đồng (tập hợp và xây dựng lực lượng cho các phong trào dân sự tại cộng đồng) vĩ đại nhất hiện còn sống, hiểu rõ toàn bộ điều đó. Ông đã lãnh đạo một phong trào dân quyền ở Mississippi những năm 1960, sau đó cùng với Cesar Chavez tiếp tục tổ chức các hoạt động của giới nông dân là người nhập cư. Ông đã phát triển các công cụ và chiến lược trong lĩnh vực tổ chức cộng đồng, được sử dụng trong chiến dịch tranh cử tổng thống lần thứ nhất của Obama và ông cũng đã cố vấn cho vô số nhà tổ chức cộng đồng vì công lý xã hội trên khắp thế giới. Ông hiện đang giảng dạy tại Đại học Harvard, nơi mà 28 năm sau khi bỏ học, ông đã trở lại để hoàn thành bằng cấp của mình và lấy bằng tiến sĩ. Ông vừa giảng viên và học viên xuất chúng.

Ở những nơi ông đi qua, Ganz đều dùng một phương pháp tổ chức tập trung vào ba câu chuyện được lồng vào nhau: chuyện về bản thân, chuyện của chúng ta và chuyện về hiện tại. Ông dạy các nhà tổ chức cách bước vào bất kỳ một bối cảnh nào, đó là không mở đầu bằng việc đưa ra những đề xuất về chính sách hoặc các khái niệm cao siêu như công lý, mà bằng các tiểu sử – của chính họ, và của những người mà họ hy vọng sẽ tập hợp được.

Bạn kể những câu chuyện như thế nào về chính mình? Tại sao bạn kể những chuyện này theo cách đó? Chúng ta làm thế nào để tìm ra những mối liên hệ xuyên suốt những câu chuyện về nguồn gốc của mình để có thể xây dựng nên niềm tin và mục tiêu chung? Sau đó là tới câu chuyện của chúng ta: những câu chuyện tập thể về sự thử thách, lựa chọn và mục đích mà được dấy lên từ bất kỳ cộng đồng nào – và trên thực tế, giúp định hình bản sắc của cộng đồng đó. Đây là cách mà theo đó, tại một nơi như New Orleans sau trận siêu bão lụt hoặc Detroit sau vụ tai nạn (xe) đâm nhau, các cư dân có thể hình thành nên một bản sắc chung về khả năng phục hồi nhanh chóng và tái tạo bản thân. Đó là cách mà các nhà hoạt động phản đối chương trình Common Core (áp dụng một bộ khung chuẩn cho bậc phổ thông để giảng dạy trên toàn quốc) khắp nước Mỹ đã có thể tiến hành một cuộc đấu tranh chung, không bị giới hạn trong một tư tưởng hay ý thức hệ đặc thù nào, và huy động sự tham gia của các phụ huynh và giáo viên đang chán ngán các chế độ thi cử chuẩn hóa, vốn làm tiêu tan sức sáng tạo và bóp nghẹt tự do.

Một khi câu chuyện chung (“của chúng ta”) đó được khởi động, người tổ chức cộng đồng có thể kết nối nó với tính khẩn trương của thì hiện tại (ngay bây giờ): hãy kể một câu chuyện về lý do tại sao đây lại là “thời khắc của phong trào” khi các động lực của cá nhân và tập thể gặp nhau và khi hành động là cần thiết và khả thi. Tại sao bây giờ chính là lúc thay đổi chứ không phải là thời điểm nào khác. Đây là cách mà câu “Yes, We Can” (Vâng, chúng ta có thể) đã trở nên hoành tráng hơn cả một khẩu hiệu vào năm 2008, như câu “Morning in America” (Buổi sáng ở nước Mỹ) ​​vào năm 1980. Hoặc “Make America Great Again” (Hãy làm nước Mỹ vĩ đại trở lại) vào năm 2016.

“Các câu chuyện chính là vũ khí trong một cuộc đua tranh không ngừng về tính chính danh”.

Trong ba câu chuyện đó thì câu chuyện ở giữa – về chúng ta – là vô cùng quan trọng. Bất kỳ nỗ lực nào để thực thi quyền lực của người dân đều phụ thuộc vào việc tạo ra những câu trả lời mới cho câu hỏi: “chúng ta” là ai? Trong cuộc vận động đòi tiền lương tối thiểu 15 đô la tại Seattle, một trong những bài phát biểu có sức mạnh nhất mà tôi nghe được là từ một phụ nữ tên là Evelyn, một người nhập cư hơn 60 tuổi người Philippines làm nghề dọn buồng tại khách sạn Sân bay Sea-Tac. Chồng bà làm nghề xử lý hành lý tại sân bay. Khi đó có một sự kiện nhằm gây quỹ cho cuộc vận động này, và là lần phát biểu công khai đầu tiên của bà. Và mặc dù trước đó bà chưa từng nghe nói về Marshall Ganz, nhưng trong những lời phát biểu ngắn gọn và mộc mạc của mình, bằng trực giác của mình, bà đã thể hiện được rất trúng những bí quyết của ông. Bà nói về chuyện một mức lương cao hơn sẽ giúp bà tự trang trải được các sinh hoạt phí của mình như thế nào (tự mình). Bà kể về lý do tại sao đây lại là một cơ hội hiếm có để làm lợi cho người lao động (hiện tại). Nhưng bà đã đạt được hiệu quả cao nhất khi nói về câu hỏi rằng “chúng ta” muốn Seattle trở thành một thành phố như thế nào, và tại sao thành phố sẽ vững mạnh hơn nếu những người làm các công việc không tên ấy cũng có đủ tiền để sống được ở đó. Nói tóm lại, bà đã định nghĩa lại khái niệm chúng ta. Bà đã định hình lại các phạm vi căn cước, không phải tạo ra thế đối lập giữa những người công nhân lương thấp so với công nhân lương cao, mà là giữa những người hiểu được và sống theo giá trị về tính bao dung (đảm bảo không một ai bị gạt ra bên lề) của Seattle với một bên là những người không đi theo những giá trị đó.

Vẽ lại những ranh giới này cũng là cách mà phương pháp “vận động chiều sâu” (các cuộc đối thoại mặt đối mặt trực tiếp dựa trên những câu chuyện kể riêng tư) có thể làm thay đổi tâm trí và thu phục được thêm người ủng hộ và đi theo trong các vấn đề gây tranh cãi chẳng hạn như quyền của người đồng tính và chuyển giới. Hai nhà khoa học trẻ về chính trị học, Joshua Kalla (Đại học Berkeley) và David Broockman (Đại học Stanford), đã tiến hành các thí nghiệm thực địa mang tính tiên phong về phương pháp vận động chiều sâu. Một trong những chiến lược mà họ thấy hiệu quả nhất là “xem xét từ một góc nhìn tương tự”, trong đó người đi vận động sẽ đề nghị các công dân kể về những lần họ bị đối xử không công bằng do việc họ dường như có điểm gì đó “khác người” . Từ đó, người đi vận động có thể chuyển trọng tâm sang những điểm chung mà những công dân này có với những người đồng tính hoặc chuyển giới, và cách này thường khơi gợi được sự đồng cảm đủ lớn để giảm bớt các thành kiến.

Việc này vượt lên trên cả chuyện đặt mình vào hoàn cảnh người khác – mà thay vào đó, là bước vào một câu chuyện sâu sắc hơn nhiều, vì nó nói lên cả quá trình mà một người nào đó khác đã trở nên có hoàn cảnh như hiện tại. Nếu bạn đang cố gắng thuyết phục hàng xóm của mình rằng một nhà thờ ở địa phương cần phải được phép tổ chức ra một trại tạm trú cho người vô gia cư, thì bạn sẽ triển khai câu chuyện này như thế nào? Đôi khi, có thể dùng cách nhạo báng tính ích kỷ của những người chống lại đề xuất đó. Nhưng một cách khác nữa thường được dùng hơn, đó là thuyết phục những người rộng lượng nhất trong số đó, để ngay cả những người chống lại đó cũng có thể tham gia vào mà không bị mất mặt. Dù bằng cách nào thì bạn cũng đang vẽ ra được một tập thể chúng ta, nhằm tạo ra một đa số thực sự. Trong một thành phố có các trường học chất lượng cao, có sức thu hút các gia đình trẻ, bạn phải làm sao để giải quyết được sự chia rẽ giữa một bên là những người mới chuyển đến – những người đang góp phần đẩy giá nhà đất lên cao – và một bên là những người già không có con cái ở tuổi đi học và muốn giảm thuế? Trường hợp này cũng vậy, bạn phải tạo ra được một câu chuyện về chúng ta, về lợi ích chung, thứ mà sẽ vượt lên trên những yếu tố chia rẽ hoặc làm sâu sắc thêm những yếu tố đó bằng cách cô lập những người bất hợp tác.

Những câu chuyện như vậy là vũ khí trong một cuộc tranh đua vô tận về tính chính danh/chính nghĩa. Phong trào dân quyền đã là (và vẫn đang là) một cuộc tranh luận kéo dài hàng thập niên về câu hỏi Chúng ta là ai. Cuộc bầu cử tổng thống năm 2016 có thể coi là một cuộc trưng cầu dân ý nữa về câu hỏi này. Trong thời kỳ hiện tại, khi mà bất bình đẳng về kinh tế đang ở mức chưa có tiền lệ, thì câu chuyện mà người Mỹ tự coi mình như là “một quốc gia trung lưu” đang bị xói mòn nhanh chóng. Ngày mà người da màu sẽ chiếm đa số tại Mỹ hiện không còn xa, nhưng trong khi đó thì sự phân cực chính trị đang ở mức cao nhất kể từ sau thời Nội chiến. Đây là những lực ly tâm mạnh. Trong một thời kỳ như vậy, thì ai có chính danh để đại diện, cất lên tiếng nói cho nước Mỹ? Vấn đề đó không chỉ là để tuyển chọn các ứng viên tổng thống. Mà quan trọng hơn, nó là câu hỏi về các công dân, và những nhóm nào trong số chúng ta có thể huy động, định hình trí tưởng tượng một cách tốt nhất – và giành lấy quyền đại diện cho“chúng ta”.

Trích từ cuốn sách mới ra Bạn Sẽ Mạnh Mẽ Hơn Bạn Tưởng: Một cuốn sách hướng dẫn cho công dân để tạo nên sự thay đổi của Eric Liu. Tái bản với sự cho phép của Public Affairs, có phần ghi của Perseus Books, LLC, một công ty con của Hachette Book Group, Inc. © 2017 Eric Liu.

VỀ TÁC GIẢ

Eric Liu là nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành cấp cao (CEO) của Đại học Citizen và Giám đốc điều hành Chương trình Bản sắc và Quyền công dân Học viện Aspen (Aspen Institute Citizenship and Identity Program). Ông là tác giả của một số sách, gồm “A Chance Chinaman’s” (Dịp may của một người Trung Quốc) và đồng tác giảcủa Nick Hanauer “The Gardens of Democracy” (Những Khu Vườn Dân chủ). Liu là người viết diễn văn và nhà soạn chính sách trong Nhà Trắng cho Cựu Tổng thống Bill Clinton.

Nguồn bài dịch: How to get power

Comments

comments