Lưu Hiểu Ba: Nhà hoạt động Trung Quốc đã trả giá cao nhất có thể cho dân chủ & nhân quyền

Lưu Hiểu Ba, một trí thức nổi tiếng người Trung Quốc, người đã bảo vệ những người biểu tình tại quảng trường Thiên An Môn khỏi sự tấn công của quân đội, người thúc đẩy mạnh mẽ cho Hiến Chương 08 về dân chủ nhân quyền, người nhận giải Nobel Hòa Bình trong khi vẫn đang ngồi tù vừa qua đời ở tuổi 61 khi vẫn bị canh gác ở bệnh viện.

Chính phủ Trung Quốc cho biết ông bị phát hiện ung thư vào cuối tháng 6, nhưng ngay sau đó căn bệnh dường như không thể chữa trị được.

Về mặt thủ tục, ông Lưu đã được tạm tha. Nhưng ngay cả khi ông đang phải đối mặt với cái chết, ông bị buộc phải giữ im lặng trong Bệnh viện, bị giam cầm bởi những kiểm soát độc đoán mà ông đã chiến đấu trong nhiều thập kỷ.

Lưu Hiểu Ba là công dân đầu tiên của Trung Quốc được trao giải thưởng Nobel khi vẫn còn sống ở trong nước. Ông cũng là người thứ 3 được trao giải thưởng này khi còn ở trong tù hay bị giam giữ sau Carl von Ossietzky (1935) của Đức và bà Aung San Suu Kyi (1991) của Myanmar. Ông cũng là người thứ hai (người đầu tiên là Carl von Ossietzky, kẻ thù của chủ nghĩa phát xít Đức) đã bị từ chối không cho người đại diện đi nhận giải và chết trong trại giam.

Phòng tư pháp ở Thẩm Dương, thành phố ở đông bắc Trung Quốc, nơi ông Lưu điều trị ung thư gan, đã thông báo về cái chết của ông trên trang web của mình. “Sau nhiều lần điều trị, tình trạng của Lưu Hiểu Ba vẫn tiếp tục xấu đi. Vào ngày 10/7, ông ở trong tình trạng chăm sóc đặc biệt, và vào ngày 13/7, ông qua đời do hội chứng rối loạn chức năng đa cơ quan sau những nỗ lực cứu ông thất bại.”

Công An Trung Quốc quản thúc tại gia và âm thầm theo dõi vợ ông Lưu Hiểu Ba, bà Lưu Hà. Họ ngăn bà không nói về việc bệnh ung thư của ông Lưu đã được điều trị quá muộn.

“Không thể phẫu thuật, không thể làm xạ trị, không thể hóa trị”, bà Lưu nói trong một đoạn video ngắn với một người bạn khi tình trạng vô phương cứu chữa của chồng bà được công bố. Thông tin trên được lan truyền chóng mặt trên internet.

Bà Lưu Hà, vợ ông Lưu Hiểu Ba

Bạn bè, các nhà hoạt động nhân quyền Trung quốc và những hội nhóm quốc tế vô cùng thương cảm đối với tình trạng của ông Lưu. Đối với họ ông là một nhà hoạt động không sợ hãi, suốt đời đấu tranh cho sự thay đổi dân chủ ôn hòa tại Trung Quốc.

Bà Cui Weiping, cựu giáo sư văn học ở Bắc Kinh, người biết ông Lưu, hiện đang sống ở Los Angeles, nói: “Phản ứng của mọi người đối với bệnh tật của ông cho thấy ông được tôn trọng như thế nào. Mọi người từ tất cả các tầng lớp xã hội – bạn bè, người lạ, người trẻ tuổi – đã rất thức giận khi nghe ai đó bị ung thư giai đoạn cuối bị giam giữ cho đến khi chết.”

Ông Lưu đã bị bắt năm 2008, sau khi ông giúp khởi xướng Hiến chương 08, một bản kiến nghị táo bạo kêu gọi dân chủ, pháp quyền và chấm dứt việc kiểm duyệt.

Một năm sau, một tòa án ở Bắc Kinh kết án ông Lưu với một cáo buộc kích động lật đổ chính quyền. Trong bản án, tòa án trích dẫn  Kiến nghị và các bài tiểu luận mà ông đã viết để trách mắng và nhạo báng chính phủ Trung Quốc. Ông Lưu đáp trả lại tại phiên tòa với lời cảnh báo về tương lai của Trung Quốc.

“Sự thù ghét có thể làm hỏng trí tuệ và lương tâm của một con người”, ông Lưu nói trong một tuyên bố ông chuẩn bị cho phiên xử. “Một trạng thái tâm lý thù địch sẽ đầu độc tinh thần của một quốc gia, kích động bạo lực và các xung đột đầy chết chóc, hủy hoại lòng khoan dung của xã hội và nhân loại, cản trở tiến trình đi đến tự do và dân chủ của một quốc gia”.

Tại thời điểm diễn ra phiên tòa, ông Lưu là nhà bất đồng chính kiến nổi tiếng nhất của Trung Quốc, và danh tiếng của ông càng tăng cao khi ông được trao giải Nobel hòa bình năm 2010 trong khi vẫn đang bị bỏ tù.

Sau khi cái chết của ông được tuyên bố,  bà Berth Reiss-Andersen, chủ tịch Ủy ban Nobel của Na Uy đã tuyên bố “Chính phủ Trung Quốc phải chịu trách nhiệm cái chết sớm của ông.”

“ Lưu Hiểu Ba sẽ vẫn mãi là một biểu tượng mạnh mẽ cho tất cả những người đấu tranh cho tự do, dân chủ và một thế giới tốt đẹp hơn. Ông ấy thực sự là một tù nhân lương tâm, người đã trả giá cao nhất có thể cho cuộc đấu tranh không ngừng của mình.”

Lời tuyên bố của ông Lưu tại phiên tòa xét xử đã không được truyền tải đến mọi người. Cuối cùng, người ta đã thay mặt ông đọc lại nó tại buổi trao giải Nobel mà chính ông không thể tham dự.

Lễ trao giải Nobel vắng mặt Lưu Hiểu Ba

“Hiểu Ba đã kết hôn cả với Trung Quốc và số phận của nó bằng cả thể xác và linh hồn của mình”, Geremie R. Barmé, một nhà tâm lý học người Úc và là bạn thân của ông Liu, viết trong một bài báo ca ngợi trước khi ông Lưu qua đời. “Cuối cùng, những lời nói và hành động của ông đã mang lại cho ông giải Nobel, nhưng trong một hệ thống độc đoán chỉ dao động giữa độc ác và vô nhân đạo từ năm 1989, họ đã định đoạt số phận của ông”.

Cuộc sống quen với đối đầu và giam giữ của Lưu Hiểu Ba

Ông sinh ngày 28/12/1955 tại tỉnh Cát Lâm, ở đông bắc Trung Quốc. Là con của một giáo sư trung thành với Đảng Cộng sản, ông Lưu có thiên hướng chống đối mạnh mẽ chủ nghĩa độc đoán.

Ông Yu, bạn của Hiểu Ba và nhà viết tiểu sử hiện đang sống ở Mỹ cho biết: “Ông ấy là một nhà bất đồng chính kiến ngay cả giữa các nhà bất đồng chính kiến. Lưu Hiểu Ba sẵn sàng tự phê bình bản thân mình và suy nghĩ về hành động của mình theo cách mà thậm chí nhiều nhà hoạt động trong phong trào dân chủ cũng không thể”.

Ông Yu nhớ lại lần đầu tiên ông Lưu nói với ông qua điện thoại vào khoảng năm 1999. Ông ấy nói, “Tôi đã đọc cuốn sách của bạn, tôi không đồng ý với rất nhiều điều trong đó”. Sau đó “Ông ấy phê bình tôi khoảng nửa giờ.”

Năm 1989, khi ông đang ở Mỹ, tham gia thỉnh giảng tại Đại học Columbiam, thì các sinh viên ở Bắc Kinh chiếm Quảng trường Thiên An Môn để đòi hỏi những thay đổi dân chủ và chấm dứt tham nhũng của đảng. Ngay lập tức, Ông quay trở lại Bắc Kinh để ủng hộ các cuộc biểu tình. Sau này, ông mô tả thời điểm đó như là một bước ngoặt chấm dứt sự nghiệp học thuật của ông và đặt ông vào một cuộc đời chính trị đối lập.

Lưu Hiểu Ba

Trong cuộc biểu tình tại Thiên An Môn, ông đã khuyên các sinh viên rời khỏi Quảng trường và trở lại trường. Khi có những dấu hiệu cho thấy lãnh đạo Đảng Cộng sản Trung Quốc sẽ sử dụng vũ lực để chấm dứt các cuộc biểu tình, ông Lưu và ba người bạn, trong đó có ca sĩ Hou Dejian, đã tổ chức tuyệt thực tại quảng trường để bày tỏ tình đoàn kết với các sinh viên, ngay cả khi họ khuyên họ nên rời đi .

“Nếu chúng ta không tham gia cùng với các sinh viên ở quảng trường và đối mặt với cùng một loại nguy hiểm, thì chúng ta không có quyền nói”, ông Hou nhắc lại lời của Lưu Hiểu Ba.

Khi quân đội tiến vào, hàng trăm ngàn người biểu tình đã chết và các con đường dẫn đến quảng trường Thiên An Môn trở nên hỗn loạn. Nhưng nếu không Lưu Hiểu Ba và những người bạn của ông, việc đổ máu có thể tồi tệ hơn.

Ông Liu và các bạn của ông đã đàm phán với quân đội để tạo ra một lối đi an toàn cho những người biểu tình còn lại rời khỏi quảng trường, và ông ta đã thuyết phục các học sinh chạy trốn mà không tạo ra một cuộc thách thức cuối cùng.

Ông đã kể lại trong một cuốn hồi ký được xuất bản năm 1989 rằng khi đó, ông đã nói với các sinh viên “Tôi hiểu những gì bạn đang cảm thấy, nhưng các bạn đã không lường được rằng ngay khi phát súng đầu tiên bắn ra, Quảng trường Thiên An Môn sẽ trở thành một biển máu”.

“Nếu ông ấy không ở hiện trường, tôi chắc chắn rằng nhiều người sẽ chết trên quảng trường. Đó là hành động ôn hòa của ông ấy. Trong con người Hiểu Ba, luôn tồn tại một chủ nghĩa anh hùng phức tạp”, Liu Suli, một người bạn của Hiểu Ba, người đã ở lại với ông và bạn bè của ông trên quảng trường Thiên An Môn vào đêm ngày 3 tháng 6 nói.

Ông Lưu đã bị bắt ngày sau cuộc đàn áp và dành 21 tháng bị giam giữ để ủng hộ các cuộc biểu tình. Ông bị mất công việc giảng dậy tại trường đại học, sách của ông bị cấm, và Đảng Cộng sản gọi ông là một “bàn tay đen”, người đã giúp tạo ra bất ổn.

Nhưng ông ấy không chùn bước. Năm 1996, ông bị đưa vào trại lao động cải tạo trong ba năm, sau khi đòi hỏi phải khoan hồng đối với những người vẫn đang ở trong tù vì tham gia biểu tình.

Ông Lưu đã không phải là người đầu tiên khởi xướng Hiến chương 08, nhưng sau khi ông tham gia cùng các nhà hoạt động khác, ông đã làm việc hết mình để thu hút nhiều người nhất có thể bằng cách đi từ gõ cửa từng nhà để thuyết phục những người có ảnh hưởng kí tên vào Kiến nghị.

Bản hiến chương ban đầu đã thu hút 303 người ký kết, bao gồm nhiều nhà văn Trung Quốc nổi tiếng, các nhà nghiên cứu, luật sư và cựu quan chức do ông Lưu thuyết phục. Đến tháng 5 năm 2009, số người ký đã tăng lên hơn 8,600 người, kể cả những người ủng hộ ở nước ngoài.

Bà Cui, người bạn cũng đã vào bản Hiến Chương 08 nói: “Ông ấy có thể mở rộng mọi người trong và ngoài hệ thống. Ông cũng liên kết các phong trào phản đối của các thế hệ khác nhau. Tôi không nghĩ rằng bất cứ ai khác ngoài Lưu Hiểu Ba cũng có thể làm điều đó”.

Ông Lưu và hầu hết những người tham gia khác đều bác bỏ nguy cơ có thể bị trừng trị nghiêm trọng. Nhưng vợ ông đã lo sợ rằng chính phủ sẽ trả đũa. Trong bản tuyên bố ông Lưu viết cho phiên xử của mình, ông cảm ơn bà Lưu Hà vì “tình yêu vị tha” của bà.

“Ngay cả khi anh bị nghiền nát tro bụi, anh sẽ vẫn ôm lấy em…Em thân yêu, với tình yêu của em, anh sẽ bình tĩnh đối mặt với mọi thử thách chông gai sắp tới mà không hề hối tiếc vì những gì mình đã chọn, và luôn hy vọng vào tương lai.”

Nguồn dịch: Lưu Hiểu Ba, nhà bất đồng chính kiến nhận giải Nobel Hòa Bình từ trong tù ra đi ở tuổi 61

 

Comments

comments