Martin Luther King: Người tranh đấu cho các quyền bình đẳng ở Mỹ

Nhân kỷ niệm tháng Martin Luther King, Hate Change xin giới thiệu bản lược dịch từ bài tổng hợp MARTIN LUTHER KING, JR: FIGHTING FOR EQUAL RIGHTS IN AMERICA tại website Tavaana.

Tầm nhìn và động lực

Mặc dù chế độ nô lệ đã chấm dứt ở Mỹ vào từ nửa cuối thế kỷ 19, tuy nhiên nạn phân biệt chủng tộc, được thể chế hóa, vẫn còn tiếp tục đè nặng lên cộng đồng người Mỹ gốc Phi nhiều thập kỷ sau đó. Cho tới giữa thế kỷ 20, người Mỹ da đen vẫn bị buộc phải sử dụng những cơ sở công cộng và học ở các trường riêng biệt, trong khi những thứ ưu việt hơn được giành riêng cho người da trắng; họ phải hứng chịu sự kỳ thị thường nhật về phương diện việc làm và nhà ở, cũng như bị lạm dụng và là nạn nhân của các vụ xử tử bởi đám đông bạo hành từ một số người da trắng, và họ không thể thực hành đầy đủ quyền bầu cử của mình.

Suốt mấy chục năm trước đó, các nhà hoạt động vì quyền dân sự đã chiến đấu chống các điều luật và tập quán xã hội này để đảm bảo sự bình đẳng cho tất cả mọi người dân Mỹ. Họ đã dành được một số chiến thắng quan trọng, và một trong số đó là phán quyết mang tên “Brown v. Board of Education” năm 1954 của Tòa án Tối cao, theo đó, luật lệ của các bang mà yêu cầu học sinh da đen và da trắng phải học trường riêng biệt là vi hiến. Tuy vậy, những chiến thắng đó đã không thể dỡ bỏ được nạn phân biệt chủng tộc có hệ thống đã trở thành bệnh dịch trên khắp cả nước. Chính trong hoàn cảnh đó, nhận thấy rằng một nước Mỹ bình đẳng thật sự cho các công dân da đen và da trắng là điều hoàn toàn có thể, Martin Luther King, Jr. đã bước vào cuộc đấu tranh vì các quyền dân sự cho người Mỹ da đen.

Mục đích và các mục tiêu giai đoạn

Tiến sĩ Martin Luther King Jr. (MLK) vốn là một nhà truyền giáo Tin Lành của hệ phái Baptist. Ông đã tìm cách nâng cao nhận thức của công chúng về nạn phân biệt chủng tộc, để chấm dứt sự kỳ thị và cách ly chủng tộc tại Mỹ. Trong khi hướng tới đích là sự bình đẳng về chủng tộc, MLK đặt ra một số mục tiêu nhỏ hơn, bao gồm các chiến dịch mang tính quần chúng tại địa phương, để đòi các quyền bình đẳng cho người Mỹ gốc Phi. Năm 1955, MLK tham gia vào chiến dịch lớn đầu tiên của mình về quyền dân sự tại thành phố Montgomery thuộc bang Alabama, nơi mà dịch vụ xe buýt bị phân chia theo chủng tộc.

Chính tại nơi đây, cô Rosa Parks, một người phụ nữ gốc Phi, đã từ chối nhường chỗ ngồi ở giữa xe buýt cho một người đàn ông da trắng. Cô đã bị bắt giữ vì hành vi bất tuân dân sự của mình. Vụ bắt giữ này thực chất là một tính toán chiến thuật nhằm thổi bùng lên một phong trào quần chúng tại địa phương, và nó đã làm chất xúc tác cho phong trào tẩy chay xe buýt tại Montgomery. Parks được MLK chọn làm khuôn mặt biểu tượng cho chiến dịch vì cô rất được lòng cộng đồng, cũng như lợi thế về việc làm và tình trạng hôn nhân của cô. Hồi đầu năm 1955, Claudette Colvin, một thiếu nữ 15 tuổi người Mỹ gốc Phi, đã bị bắt giữ vì cùng một tội trạng, tuy nhiên MLK và các chí hữu của ông trong phong trào quyền dân sự lại không cảm thấy rằng cô bé có thể đóng được vai trò là khuôn mặt biểu tượng của chiến dịch. Rosa Parks đã giúp giải quyết vấn đề hình ảnh mà MLK muốn thể hiện ra cho thế giới, và đó là một chiến thuật quan trọng trong các chiến dịch tại cấp cơ sở của ông.

 Trước vụ cô Parks bị bắt giam với tư cách là nạn nhân của tình trạng phân biệt chủng tộc ở Montgomery, MLK đã có một cách phản ứng hữu hiệu, với sự tham gia của cả cộng đồng. Ông đã huy động được cộng đồng người Mỹ gốc Phi tại Montgomery cùng tẩy chay các dịch vụ giao thông vận tải của thành phố, đòi quyền bình đẳng cho mọi công dân trên các phương tiện giao thông công cộng tại đó. Sau một năm tẩy chay, Tòa án Liên bang cấp địa phương ra phán quyết trong vụ án được đặt tên là Browder v. Gayle, cấm sự cách ly chủng tộc trên tất cả các xe buýt công cộng tại Montgomery. Trên nhiều phương diện, chiến dịch tẩy chay xe buýt tại Montgomery đã khởi động nên một cuộc đấu tranh trên phạm vi toàn quốc nhằm xóa bỏ nạn kỳ thị chủng tộc, mà Martin Luther King chính là người dẫn đường.

Từ thành công của chiến dịch Montgomery, MLK và các nhà hoạt động dân quyền gốc Phi khác đã cùng thành lập Hội Nghị Lãnh Đạo Cơ Đốc Giáo Phương Nam (SCLC) vào năm 1957, với sứ mệnh là để phối hợp, sử dụng thẩm quyền về các vấn đề đạo đức, luân lý và sức mạnh tổ chức của các hội thánh da đen nhằm thực hiện các cuộc biểu tình phi bạo lực, đòi cải cách dân quyền. Dưới sự lãnh đạo của MLK, SCLC bước đầu tập trung vào việc lãnh đạo các chiến dịch mang tính địa phương nhằm mục tiêu xóa bỏ sự cách ly chủng tộc trong các sinh hoạt xã hội tại những thành phố miền Nam Hoa Kỳ như Albany, Georgia, Birmingham, Alabama và St. Augustine, Florida, mô phỏng theo chiến dịch tại Montgomery. Tại mỗi thành phố, MLK cùng hàng ngàn các nhà hoạt động của tổ chức SCLC đã hướng tới một số mục tiêu cụ thể như: chấm dứt tình trạng chia cách tại một khu vực nhất định, ví dụ: quán ăn, xe buýt, trường học hoặc cửa hàng. Dù tương quan lực lượng quá chênh lệch, với bên kia là cảnh sát và các viên chức chính quyền địa phương, những người đã định chế hóa các chính sách chia cách chủng tộc trong suốt nhiều năm, nhưng các chiến thuật vận động dân sự phi bạo lực của MLK đã buộc chính quyền nhà cầm quyền phải đặt vấn đề chia cách chủng tộc trong sinh hoạt xã hội lên bàn nghị sự trên phạm vi quốc gia.

Bằng cách thu hút sự chú ý của dư luận trên toàn quốc về vấn đề chia cách chủng tộc, MLK đã trở thành người tổ chức chính yếu, một trong “sáu nhân vật tầm cỡ”, của cuộc biểu tình tuần hành nổi tiếng năm 1963 tại Washington, trong đó đòi sự công bằng về chính trị và kinh tế cho tất cả người dân Mỹ. Đó là một cơ hội cho MLK và các cộng sự có thể công khai bày tỏ những mối quan ngại và bất bình của họ ngay tại thủ đô, như đã được thể hiện mạnh mẽ trong bài diễn thuyết “Tôi có một giấc mơ” của ông. Cuộc tuần hành tại Washington không chỉ dẫn tới việc thông qua các đạo luật quan trọng về quyền dân sự, mà còn cho phép MLK vận động cho các vấn đề nhân quyền khác như nghèo đói và quyền của người lao động.

Khả năng lãnh đạo

Sinh năm 1929, MLK lớn lên tại Atlanta, tiểu bang Georgia, nơi mà tình trạng chia cách chủng tộc là rất phổ biến. MLK được thụ hưởng cả nền giáo dục thế tục lẫn tôn giáo và nhận bằng tiến sĩ về thần học tại đại học Boston năm 1955. Ông bắt đầu công việc của một mục sư Tin Lành vào năm 1954, tại Hội thánh Baptist Dexter Avenue, ở Montgomery, bang Alabama. Không lâu sau đó, chiến dịch đòi các quyền dân sự đã đẩy MLK vào tâm điểm của phong trào quyền dân sự.

Sau thành công trong nỗ lực chấm dứt các đạo luật cho phép nạn chia cách chủng tộc trong hệ thống giao thông công cộng tại Montgomery, MLK đã tạo ra một tổ chức mang tính bao trùm hơn nhằm giải quyết vấn nạn chia cách chủng tộc trong các cộng đồng khác. Đầu năm 1957, MLK mời hơn 60 lãnh đạo của các hội thánh da đen tới một loạt các cuộc gặp để bàn về các chiến dịch kế tiếp nhằm giải trừ nạn chia cách chủng tộc, và tổ chức SCLC ra đời từ đó. Là người lãnh đạo của SCLC (một tổ chức có phạm vi toàn quốc) cho tới khi bị ám sát năm 1968, MLK đã dẫn dắt các chiến dịch ở cấp địa phương và trên toàn quốc để chấm dứt nạn phân biệt chủng tộc có tính hệ thống tại Mỹ.

SCLC khác biệt so với các nhóm hoạt động khác về quyền dân sự, như NAACP (Liên đoàn Quốc gia vì sự Thăng tiến của Người da màu), ở chỗ nó được thành lập như một tổ chức mang tính bao trùm, gồm các hội thánh và các tổ chức cộng đồng, do đó không tuyển nhân sự để tạo ra các chi nhánh địa phương. Như thế, cách tiếp cận của MLK và SCLC cho phép một số đa dạng hơn các thành phần người Mỹ gốc Phi có hể tham gia vào cuộc đấu tranh vì quyền dân sự thông qua hoạt động tẩy chay, biểu tình ngồi và các cuộc biểu tinh ôn hòa khác.

MLK thường đóng vai trò lãnh đạo như là “gương mặt” công chúng của các chiến dịch quyền dân sự, và vì thế, ông đã rất chú ý để duy trì một hình ảnh công chúng mà có thể chấp nhận được đối với người da trắng – chiếm đa số tại Mỹ. Trái ngược hoàn toàn với hình ảnh mạnh bạo và gây chia rẽ của Malcolm X – gương mặt công chúng của tổ chức The Nation of Islam (đại diện cho cộng đồng Hồi giáo ở Mỹ), MLK cất công tạo dựng hình ảnh của mình như một nhà hoạt động ôn hòa, chứ không cực đoan. Bằng nhiều cách, hình ảnh ôn hòa này đã giúp ông chiêu mộ được rất nhiều người Mỹ da trắng cùng tham gia vào phong trào. MLK không chỉ đại diện cho hy vọng và mơ ước của người Mỹ gốc Phi, mà còn là của những người da trắng cấp tiến trên khắp cả nước. Ông cũng cố gắng tạo ra một hình ảnh thống nhất cho phong trào quyền dân sự, đóng vai trò là cầu nối giữa các các nhóm hoạt động khác nhau vào một thời điểm mà người Mỹ ngày càng quan tâm tới những ý tưởng về giải phóng và bình đẳng. Ông chưa bao giờ được coi là hoàn toàn thuộc vào một phe phái nào (điều gây nguy cơ chia rẽ phong trào quyền dân sự), và ông cũng đặc biệt thành công ở đằng sau hậu trường, trong việc đưa các nhà lãnh đạo da đen cùng ngồi lại với nhau, điều mà bình thường sẽ khó xảy ra được.

Ở địa vị của một nhà lãnh đạo dân sự và bảo vệ nhân quyền, MLK chịu ảnh hưởng sâu đậm từ những tác phẩm và phương thức hành động của Mahatma Gandhi. MLK cảm nhận được một sự liên kết mạnh mẽ với Gandhi, và điều đó khiến ông có chuyến đi tới Ấn Độ vào năm 1959. Đó là chuyến đi mà theo chính ông, đã tác động sâu sắc đến hiểu biết của ông về phản kháng dân sự. MLK lý giải rằng “Từ khi tới Ấn Độ, tôi càng thêm tin tưởng hơn bao giờ hết, rằng phương pháp phản kháng phi bạo lực là vũ khí hiệu năng nhất mà những người bị áp bức có được, trong cuộc đấu tranh vì công lý và nhân phẩm”[10] Từ đó, ông tập hợp xung quanh mình những các nhà hoạt vì quyền dân sự khác như Bayard Rustin, người mà trước đó cũng đã học tập tư tưởng của Gandhi, để họ có thể đưa những tư tưởng đó vào các hoạt động đấu tranh của MLK .

Môi trường dân sự

MLK và đồng đội đã gặp phải sự đàn áp quyết liệt và thường là tàn bạo từ các viên chức và cảnh sát địa phương ở các thành phố miền Nam Hoa Kỳ, từ những thế lực chống đối quyền dân sự, và từ cả các nhóm theo chủ thuyết người da trắng thượng đẳng như Ku Klux Klan. Những người biểu tình đòi quyền dân sự thường xuyên bị câu lưu và giam giữ; chính MLK đã bị bắt tới 30 lần. Tại một số thành phố, cảnh sát không ngần ngại sử dụng bạo lực để trấn áp người biểu tình, và một số người trong lực lượng cảnh sát tại Alabama còn cộng tác với tổ chức KKK, cho phép dùng đám đông đánh đập dã man các nhà hoạt động trong nhóm Freedom Riders – đây là những người Mỹ gốc Phi đầu tiên thực hiện những quyền mà họ dành được đối với hệ thống giao thông công cộng ơ miền Nam. Trong khi đó, tổ chức KKK cho đặt bom tại nhà riêng của các nhà hoạt động, gồm cả bản thân MLK, và ám sát các nhà hoạt động như Medgar Evers. Tuy nhiên, những hành động tàn bạo đó chỉ càng làm tăng sự ủng hộ cho phong trào quyền dân sự, và huy động được cả những người da trắng mà trước đó không mấy bận tâm tới nỗi thống khổ của cộng đồng người Mỹ gốc Phi. Ngoài những mối đe dọa đó, MLK còn thường xuyên chịu sự giám sát của đặc vụ an ninh liên bang (FBI) vì họ rất chú ý tới mối liên hệ của ông với cộng sản. Vì MLK là một nhà lãnh đạo có sức thu hút và khả năng huy động cộng đồng Mỹ gốc Phi, FBI nhìn nhận ông là một mối đe dọa tới ổn định xã hội và họ gửi thư nặc danh, dọa sẽ phơi bày những mối quan hệ tình cảm bị cho là bất chính của ông. Tuy vậy, MLK không hề chùn bước trước những thủ đoạn nhằm phá hoại uy tín của ông.

Mặc dù chính quyền tại nhiều bang tỏ ra thù địch với phong trào, môi trường dân sự tại Mỹ lại có nhiều yếu tố thuận lợi. Các tu chính án của Hiến pháp, ra đời sau khi bãi bỏ chế độ nô lệ, đã là cơ sở pháp lý cho sự bình đẳng, vốn chưa được thực hiện trên thực tế, và bản chất dân chủ của xã hội Mỹ đã cho phép MLK và những người ủng hộ có một không gian để tự do kết hợp. Và trong khi các kênh truyền thông tại miền Nam không quan tâm hay chia sẻ với lập trường tranh đấu của MLK, thì các kênh truyền thông lớn ở cấp quốc gia lại rất ủng hộ.

Thông điệp và đối tượng tiếp nhận

Từ khi khởi động chiến dịch đòi quyền dân sự đầu tiên tại Montgomery năm 1955, MLK luôn nhấn mạnh tầm quan trọng của sự bình đẳng giữa mọi chủng tộc, bất kể là trên xe buýt tại Alabama, tại một nhà hàng ở Georgia, hay tại phòng bỏ phiếu tại Missisippi. Ông nỗ lực để truyền bá thông điệp đó thông qua các phương pháp hoạt động phi bạo lực, bao gồm: tẩy chay về mặt kinh tế trên toàn thành phố, biểu tình ngồi, diễn thuyết và tuần hành. Bên cạnh các chiến thuật vận động quần chúng, MLK sử dụng sức thu hút cá nhân của mình, cùng tài hùng biện để lên án chế độ chia cách chủng tộc. Bài diễn thuyết “Tôi có một giấc mơ” của ông trong một cuộc tuần hành năm 1963 tại Washington được nhìn nhận là một trong những bài diễn thuyết mạnh mẽ nhất trong lịch sử nước Mỹ.

MLK còn điều chỉnh một cách tài tình thông điệp của mình cho phù hợp với từng đối tượng người nghe. Một đồng minh của ông tron phong trào Phúc Âm vì công bằng xã hội đã nhận xét “Ông ấy có thể tùy lúc mà gắt gỏng, êm dịu, hoặc nói một cách uyên bác, hùng biện, hoặc thông tục và kể cả bậy bạ, mà không hề tạo ra cảm giác rằng ông ấy thay đổi xoành xoạch như con tắc kè hay đạo đức giả” Jonathan Rieder, một trong nhiều người viết tiểu sử của MLK, nhận xét rằng, “MLK có một khả năng xuất chúng trong việc chuyển đổi giữa nhiều loại văn phong và căn cước, thể hiện ở sự đa dạng, chuyển hóa tài tình về cả ý nghĩa của những câu chữ, khái niệm, thành ngữ mà ông dùng. “Tại Montgomery, khi phản ứng về vụ bắt giam cô Rosa Park, MLK đã giúp dẫn dắt một cuộc tẩy chay hệ thống giao thông công cộng trên toàn thành phố. Người Mỹ gốc Phi đã từ chối sử dụng các phương tiện này cho tới khi chính quyền thành phố đồng ý thay đổi luật lệ để giảm bớt tính chất hạ nhục của chúng. Yêu sách của chiến dịch tẩy chay này là rất khiêm tốn và thậm chí còn không bao gồm việc đòi xóa bỏ chế độ chia cách theo chủng tộc. Họ chỉ đòi hỏi việc cư xử nhã nhặn trên xe buýt, tuyển dụng người da đen làm tài xế xe buýt để phục vụ các tuyến chủ yếu được sử dụng bởi hành khách da đen; và chọn ghế ngồi theo quy tắc “ai đến trước thì ngồi trước” với người da trắng ngồi ở phần trước và người da đen ở phần sau của xe buýt”.

Chiến dịch tẩy chay đã nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ của cộng đồng người da đen, và bởi vì họ chiếm đa số trong những người sử dụng xe buýt, nên việc tẩy chay này gây ảnh hưởng lớn lên các nguồn thu của dịch vụ giao thông công cộng. Mặc dù những người tham gia tẩy chay đã phải chịu các khoản phạt tiền, bị bắt giữ và cả đánh đập, nhưng vào ngày 13 tháng 11 năm 1956, Tòa án Tối cao cuối cùng đã ra phán quyết rằng việc chia cách dựa trên chủng tộc trên xe buýt là vi hiến. Chỉ trong vòng 1 năm, chiến dịch tẩy chay xe buýt tại Montgomery đã kết thúc.

Tám năm sau, trong cuộc tuần hành năm 1963, MLK và tổ chức SCLC đã phát động chiến dịch nhằm chấm dứt nạn chia cách theo chủng tộc tại thành phố Birmingham, bang Alabama, nơi mà họ hy vọng sẽ dành được thành công như tại Montgomery. Thay vì tập trung vào một vấn đề cụ thể như dịch vụ giao thông công cộng, MLK muốn chấm dứt các chính sách kinh tế tại Birmingham mà đang duy trì cho tình trạng chia cách về chủng tộc và các hành vi mang tính kỳ thị đối với người Mỹ gốc Phi. MLK hiểu rằng việc này sẽ đòi hỏi các hành động dân sự ở cường độ cao hơn, nên ông đã tổ chức chiến dịch Birmingham này một cách mạnh bạo hơn những chiến dịch trước đó. Trong một chiến dịch mà về sau được biết đến với tên gọi “Chiến dịch C” – chữ C là viết tắt của Confrontation (Đối đầu), MLK và các cộng sự đã phát động các cuộc tẩy chay về mặt kinh tế, chống lại các doanh nghiệp mà từ chối tuyển dụng dựa trên chủng tộc và thực hiện việc chia cách trong các cơ sở của họ. Họ đã bắt đầu một chuỗi các cuộc tuần hành trên khắp thành phố và các cuộc biểu tình ngồi ôn hòa tại các thư viện và nhà hàng, điều mà MLK biết trước là sẽ khiêu khích cho cảnh sát bắt giữ các nhà hoạt động. Để giải thích về chiến lược của mình, MLK nói “Mục đích của hành động trực tiếp là để tạo ra một tình huống khủng hoảng tới mức mà tất yếu sẽ mở ra được cánh cửa đối thoại”.

Đáp lại các cuộc biểu tình, cảnh sát Birmingham không chỉ bắt giữ rất nhiều nhà hoạt động phi bạo lực, mà còn tấn công nhiều người khác bằng gậy gộc, chó nghiệp vụ và vòi rồng. Bản thân MLK thì đã bị bắt giữ trong giai đoạn đầu của Chiến dịch C, và ông đã dùng thời gian ngồi tù đó để viết ra tác phẩm nổi tiếng “Bức thư từ nhà giam Birmingham”, trong đó ông nêu ra quan điểm rằng các quyền dân sự đích thực sẽ không thể đạt được nếu không có các hành động bất tuân dân sự trực tiếp. MLK viết rằng, “Bất công ở một nơi bất kỳ là đe dọa cho công lý ở mọi nơi” và “người ta có một nghĩa vụ đạo đức là không tuân phục những điều luật bất công”. Lá thư này sau đó được đăng trên nhiều sách và tạp chí, và nó vẫn là một trong những ví dụ điển hình nhất về những gì được viết ra bởi các nhà hoạt động dân sự trong lịch sử Hoa Kỳ. Cùng với Chiến dịch C, bức thư đã giúp phong trào Birmingham gặt hái được nhiều thành tựu quan trọng, tính đến cuối mùa xuân năm 1963; nhiều thông lệ mang tính kỳ thị tại Birmingham đã bị bãi bỏ, và tình trạng chia cách chủng tộc trong thành phố đã giảm đi rõ rệt. Trong những tháng kế tiếp sau khi chiến dịch Birmingham kết thúc, MLK đã đóng vai trò chủ chốt trong việc tổ chức nên cuộc tuần hành lịch sử vì Việc làm và Tự do, diễn ra ngày 28 tháng 8 năm 1963 tại Washington. Những người tổ chức cuộc tuần hành này dự tính sẽ làm nổi bật lên tình trạng của người Mỹ gốc Phi ở miền Nam nước Mỹ, tuy nhiên để được đón nhận rộng rãi hơn, nó đã được tổ chức dưới sự bảo trợ của các tổ chức đấu tranh vì quyền dân sự, quyền của người lao động và các đoàn thể tôn giáo. Thông qua việc mở rộng thông điệp ra ngoài phạm vi các vấn đề quyền dân sự của người Mỹ gốc Phi, và nâng lên tầm các vấn đề mang tính phổ quát về lao động, cuộc tuần hành đã thu hút được tới cả 250.000 người, tụ họp tại trước đài tưởng niệm Lincoln để nghe bài diễn thuyết của MLK. Lấy cảm hứng từ cả Kinh Thánh lẫn bản Tuyên ngôn Độc lập của Hoa Kỳ, MLK nói lên những ước vọng của ông về sự hòa hợp chủn tộc và viễn cảnh về bình đẳng tại Mỹ: Tôi có một giấc mơ, rồi có một ngày khi đất nước này trỗi dậy để sống theo ý nghĩa thật của niềm xác tín của chính mình: “Chúng ta tin rằng chân lý này là đầy trọn, ấy là mọi người sinh ra đều bình đẳng”. Nay là lúc để vực đất nước chúng ta khỏi vùng cát lún của bất công chủng tộc lên đến vầng đá vững chãi của tình huynh đệ. Nay là lúc biến công lý thành hiện thực cho tất cả con cái Chúa.”.

Nguồn ảnh: Internet

Diễn văn của MLK đã nhận được sự tán thưởng nhiệt liệt và ngưỡng mộ từ những người tham gia cuộc tuần hành, cũng như của những người dân trên khắp nước Mỹ. Thành công của bài diễn văn này và của cả cuộc tuần hành đã dẫn tới việc thông qua của các đạo luật quan trọng về quyền dân sự; Đạo luật về Quyền dân sự năm 1964 và Đạo luật về Quyền đi bầu năm 1965 – về mặt pháp lý, đã chấm dứt tình trạng chia cách chủng tộc trên khắp cả nước. Việc thông qua các đạo luật này đã giúp đưa giấc mơ của MLK tới gần hiện thực hơn, nhưng vẫn còn nhiều việc phải làm ở cấp độ cộng đồng trên phương diện thực thi, và suốt 3 năm kế tiếp, ông đã làm việc không mệt mỏi để hướng tới mục tiêu đó.

Vì những công lao to lớn trong cuộc đấu tranh của mình, MLK được trao giải Nobel Hòa Bình năm 1964 và được tạp chí Time bình chọn là Người Đàn Ông Của Năm trong cả năm 1963 và 1964. Sau khi qua đời, ông được truy tặng Huân Chương Vì Tự do của Tổng thống vào năm 1977 và Huân Chương Vàng của Quốc Hội Mỹ năm 2004 và rất nhiều giải thưởng quốc gia và quốc tế cao quý khác. Ngoài ra nước Mỹ còn dành riêng ra một ngày lễ quốc gia, được đặt theo tên của ông – Ngày Martin Luther King, Jr.

Các hoạt động nhằm lan tỏa thông điệp

Bằng cách khéo léo xây dựng thông điệp và hình ảnh của mình, MLK đã dành được sự ủng hộ từ nhiều tổ chức bên trong nước Mỹ mà lẽ thường tình sẽ không ủng hộ ông. MLK thường sử dụng các điểm quy chiếu hoặc điển tích đặc thù về văn hóa mà đối tượng người nghe của ông đều biết rõ, dù đó là người da trắng, da đen, người có theo hoặc không theo tôn giáo.[24] Ví dụ: khi phát biểu trước Liên đoàn Người Do Thái tại Mỹ (American Jewish Congress), MLK nói “Dân tộc của tôi đã được đem đến nước Mỹ trong xiềng xích nô lệ. Dân tộc của bạn đã bị đẩy tới đây để thoát khỏi xiềng xích mà người Âu Châu áp đặt. Sự hiệp nhất của chúng ta nảy sinh từ một cuộc đấu tranh chung suốt nhiều thế kỷ nay, không chỉ để giải thoát chúng ta khỏi sự trói buộc, mà còn để cho không một dân tộc nào có thể tiếp tục áp bức một dân tộc khác”.

Tuy nhiên, có khi MLK lại chọn cách thỏa hiệp để dành được sự ủng hộ mà ông cần có. MLK đã đóng vai trò chính yếu trong việc thay đổi giọng điệu của cuộc tuần hành tại Washington, để làm cho nó bớt đi tính chỉ trích gay gắt đối với chính quyền. Cuộc tuần hành vốn dĩ ban đầu được dự tính như một lời tố cáo việc chính quyền liên bang không giải quyết được các nhu cầu và nguyện vọng của người Mỹ gốc Phi, nhưng theo yêu cầu của tổng thống John F. Kennedy, MLK đã thuyết phục được những nhà tổ chức khác chọn lựa một cách tiếp cận ít đối đầu hơn.[27] Sự thay đổi giọng điệu này đã làm dấy lên chỉ trích từ một số nhà hoạt động vì quyền dân sự khác như Malcolm X, người đã gọi sự kiện tuần hành này chỉ là một “Trò hề tại Washington”, tuy nhiên nhờ vậy mà cải thiện được quan hệ giữa các nhà hoạt động với chính quyền liên bang, và đưa tới những thay đổi cụ thể, nhanh chóng.

Ngày 04 tháng 4 năm 1968, MLK bị ám sát khi đang đứng trên ban-công của phòng trong một khách sạn tại Memphis, Tennesse, khi  đang trong một chuyến đi vận động cho quyền của các công nhân vệ sinh da đen. Cái chết của ông dẫn tới nỗi bàng hoàng và bạo loạn bùng phát khắp nước Mỹ, nhưng đã không làm phong trào quyền dân sự bị trệch khỏi mục tiêu đấu tranh cho sự bình đẳng của người Mỹ gốc Phi. Kể từ đó, các nhà hoạt động vẫn đang tiếp tục công việc để chấm dứt nạn phân biệt chủng tộc tại Mỹ. Công việc của họ được xây nên từ di sản vĩ đại của MLK: một phong trào phi bạo lực, đã bất chấp sự chống đối dữ dội và thường là tàn bạo, để xóa bỏ các điều luật mang tính kỳ thị, giúp tạo ra một đất nước thật sự sống đúng với lý tưởng về bình đẳng và công lý của nó.

 

CÁC MỐC THỜI GIAN
-----------------------
CÁC CHIẾN THUẬT PHI BẠO LỰC
----------------------

05/1954: Trong vụ án có tên Brown v. Board of Education, Tòa án Tối cao Mỹ ra phán quyết rằng các trường học từ nay không được phép thực hiện việc chia cách dựa trên chủng tộc.

12/1955: Tại thành phố Montgomery,bang Alabama, cô Rosa Parks từ chối nhường ghế cho một người đàn ông da trắng trên xe buýt, khi người này yêu cầu.

01/1957: Sau thành công của chiến dịch tẩy chay xe buýt, dẫn tới việc xóa bỏ tình trạng chia cách chủng tộc trên các chuyến xe buýt tại Montgomery, MLK và một số nhà hoạt động vì quyền dân sự đã thành lập Hội nghị Lãnh đạo Cơ Đốc Giáo phương Nam (SCLC) để tổ chức thêm các cuộc biểu tình phi bạo lực.

09/1957: Tại thành phố Little Rock, bang Arkansas, 9 học sinh da đen đầu tiên được nhập học vào một trường trung học ở đây. Quân đội được điều động để bảo vệ cho các em học sinh này khỏi sự quấy nhiễu.

07/1958: Cuộc biểu tình ngồi có tổ chức đầu tiên diễn ra tại thành phố Wichita, bang Kansas, đòi xóa bỏ tình trạng chia cách chủng tộc tại các cơ sở công cộng. Tổ chức các cuộc biểu tình ngồi trước cửa các cửa hàng, siêu thị đã trở thành chiến thuật rất phổ biến ở khắp miền Nam nước Mỹ.

02/1959: MLK đi thăm Ấn Độ để học tập các phương thức và tư tưởng về bất bạo động của Mahatma Gandhi.

05/1961: Chuyến du hành vì tự do (Freedom Ride) đầu tiên được tổ chức, trong đó các nhà hoạt động vì quyền dân sự đi khắp cả miền Nam nước Mỹ bằng xe buýt, để đảm bảo rằng hành khách không còn phải chịu sự chia cách về chủng tộc.

Mùa hè 1961: Các nhà hoạt động tổ chức các chuyến xe chở các cử tri tại miền Nam đi đăng ký bầu cử, để giúp họ vượt qua những trở ngại trên đường đi mà chính quyền cấp tiểu bang đặt ra.

04/1963: Các nhà hoạt động dùng chiến thuật biểu tình ngồi, quỳ tại các nhà thờ, và diễu hành để đòi chấm dứt nạn chia cách chủng tộc tại các cửa hàng, siêu thị tại khu trung tâm thành phố Birmingham, bang Alabama. Cảnh sát dùng bạo lực trấn áp người biểu tình, gây phẫn nộ trên toàn quốc.

08/1963: Martin Luther King là một trong 6 nhân vât chủ chốt tổ chức ra cuộc tuần hành nổi tiếng tại Washington, đòi công bằng về kinh tế và chính trị cho tất cả mọi công dân Mỹ, như được thể hiện trong diễn văn bất hủ “Tôi có một giấc mơ” của ông.

07/1964: Quốc hội Mỹ thông qua đạo luật về Các quyền dân sự, trong đó cấm mọi hình thức chia cách chủng tộc tại tất cả các cơ sở công và tư.

03/1965: Trong một cuộc biểu tình tuần hành từ Selma đến Montgomery, quân đội tấn công dữ dội vào các nhà hoạt động quyền dân sự. Ngày này sau đó được gọi là “Ngày chủ nhật đẫm máu”.

04/1968: MLK bị ám sát khi đang đứng trên ban-công của phòng trong một khách sạn tại Memphis, Tennesse, khi đang trong một chuyến đi vận động cho quyền của các công nhân vệ sinh da đen
*CÁC PHƯƠNG PHÁP BIỂU TÌNH PHI BẠO LỰC VÀ THUYẾT PHỤC

- Diễn thuyết trang trọng: MLK đã có rất nhiều bài diễn thuyết, trong đó nổi tiếng nhất là “Tôi có một giấc mơ”

- Giao tiếp với một đối tượng người nghe rộng lớn hơn: người biểu tình cầm biểu ngữ với các khẩu hiệu như “Tôi là một con người”.

-Thể hiện tinh thần liên đới theo nhóm: Trong lúc người ở các bang miền Nam biểu tình ngồi tại các cửa hàng, siêu thị có sự chia cách chủng tộc, thì người ở các bang miền Bắc xếp hàng chặn lối ra vào của các chi nhánh tại địa phương của những cửa hàng đó, nhằm thể hiện tình đoàn kết.

- Hành động mang tính biểu tượng ở nơi công cộng: Nhờ có ảnh hưởng mạnh của Cơ-đốc giáo đối với phong trào, việc cầu nguyện và thờ phượng đã trở thành những yếu tố quan trọng của biểu tình.

- Gây áp lực lên các cá nhân: Trong Đại hội của Đảng Dân Chủ năm 1964 tại Chicago, các nhà hoạt động quyền dân sự đã tổ chức một buổi canh thức cầu nguyện ngay bên ngoài cửa của nơi diễn ra đại hội nhằm vận động đảng này chấp nhận kết nạp những người da đen ở Missisippi làm thành viên.

- Kịch nghệ và âm nhạc: Các nhà hoạt động ca hát bài “We Shall Overcome” (Chúng ta sẽ vượt qua), bài hát đã trở thành bài ca chủ đạo của phong trào quyền dân sự.

- Diễu hành: Các nhà hoạt động tổ chức tuần hành tại Washington năm 1963 và từ Selma đến Montgomery vào năm 1965. Họ cũng kéo về thủ đô Washington DC trong cuộc Hành hương Cầu nguyện vì Tự do năm 1957.

- Tụ tập công cộng: Người biểu tình tổ chức các cuộc tụ tập nhằm động viên sự ủng hộ cho đạo luật về quyền dân sự, và phản đối tình trạng chia cách chủng tộc.

*CÁC PHƯƠNG PHÁP BẤT HỢP TÁC PHI BẠO LỰC

- Bất hợp tác với các định chế công: Ngày 02/5/1963, hơn một ngàn học sinh tại Birmingham tham gia vào sự kiện mang tên “Cuộc Thập Tự Chinh của Trẻ em”, bãi khóa để tham gia biểu tình tại trung tâm thành phố.

-Tẩy chay: Phản ứng trước vụ bắt giam cô Rosa Parks và tình trạng chia cách chủng tộc trên các chuyến xe buýt tại Montgomery, cộng đồng người da đen trong thành phố đã tẩy chay hệ thống giao thông công cộng.

- Các tác phẩm viết và phát ngôn cổ vũ sự phản kháng: Trong tác phẩm “Bức thư gửi từ nhà tù Birmingham” của mình, Martin Luther King đã kêu gọi sự bất phục tùng đối với những điều luật bất công.

- Bất tuân dân sự đối với điều luật bất công: Ví dụ nổi tiếng nhất về bất tuân dân sự của phong trào là việc cô Rosa Parks từ chối tuân phục mệnh lệnh phải nhường chỗ và ngồi ra phía sau xe buýt.

*CÁC PHƯƠNG PHÁP CAN THIỆP PHI BẠO LỰC

- Biểu tình ngồi: Người da đen ở các bang miền Nam và đồng minh của họ tại miền Bắc đã biểu tình ngồi tại khu vực thư viện và quầy ăn trưa của các nhà hàng/siêu thị có thực hiện việc chia cách chủng tộc.

- Biểu tình quỳ: Trong chiến dịch tại Birmingham, người da đen đã biểu tình quỳ tại các nhà thờ của người da trắng.

- Tìm cách để bị bắt giam: Cũng trong chiến dịch tại Birmingham, các nhà hoạt động đã chọn chiến lược đối đầu, và bị bắt giam hàng loạt.

Comments

comments