Máy bắn gấu nhồi bông- “vũ khí nguy hiểm”

Máy bắn gấu bị cảnh sát giữ. Ảnh: Gareth Lind.

Đó là một cuộc biểu tình kinh điển diễn ra vào tháng 4 năm 2001 để phản đối một hội nghị thượng đỉnh vào lúc phong trào chống toàn cầu hóa đang lên cao. 34 vị nguyên thủ các nước khắp châu Mỹ đã tụ họp tại thành phố Québec, Canada để đàm phán về hiệp định Khu vực Tự do Mậu dịch của Châu Mỹ (FTAA), một thỏa thuận thương mại chung với những điều khoản chống dân chủ một cách sâu sắc. Những lời kêu gọi biểu tình đã được phát đi, người ta tiên liệu sẽ có hàng chục ngàn người đổ xuống đường, và một hàng rào khổng lồ đã được dựng lên bao quanh khu Phố Cổ của thành phố Québec, được bảo vệ bởi hàng ngàn cảnh sát chống bạo động để ngăn người biểu tình không tới được gần khu trung tâm hội nghị.

Trong lúc hội nghị tới gần hơn, kéo theo những cuộc tranh cãi gay go trong các nhóm hoạt động xã hội về cách thức nào để phản đối FTAA thật hiệu quả, thì một nhóm tự xưng là Viện nghiên cứu Giải Cấu Trúc về Cấu trúc Liên kết Siêu Thực (DIST) đã cho phổ biến một cuốn sách châm biếm nhỏ, trong đó đưa ra nhiều chiến lược biểu tình sáng tạo hơn: “Nếu bạn đã quá chán nản với những phương thức biểu tình cũ, như kiểu Black Bloc [những người biểu tình mặc đồ đen và bịt mặt, có xu hướng bạo động] chẳng hạn, thì DIST chúng tôi xin đề xuất một danh sách ngắn gọn gồm các giải pháp thay thế này, để giúp khơi mào những cuộc thảo luận, bổ sung vào một chút tính sáng tạo và trào phúng.”

Danh sách những ý tưởng biểu tình này bao gồm: Gary Coleman Bloc (chiến lược lựa chọn: liên tục tiến tới gần cảnh sát và hỏi, “Anh đang nói về cái gì vậy, Willis?). DIST cũng đưa ra sự thách thức một cách đùa giỡn đối với hàng rào quanh khu vực hội nghị bằng chiến thuật Medieval Bloc (như đội hình chiến đấu của thời trung cổ): “Nếu người ta biến hội nghị này thành một pháo đài, đội hình Medieval Bloc sẽ bao vây nó, với một sự phấn khích. Những chiếc xe công thành, thang, tháp chiến đấu, bánh Donut, súng bắn đá, và những con bò chết vì bệnh dịch”.

Ý tưởng này nghe rất thú vị và hài hước, nhưng dường như không có gì khác hơn – cho đến khi 1 nhân vật của công chúng ủng hộ mục tiêu hoạt động của nhóm, đã tiếp xúc với nhóm và đề nghị: “Nếu anh tìm được người để chế ra cái máy bắn đá, thì tôi sẽ tài trợ phần chi phí”. Một nhóm những người yêu thích máy bắn đá (khí cụ chiến tranh thời cổ) ở Ottawa đã đồng ý chế tạo khí cụ này (được lắp để đảm bảo nó không thể phóng được vật gì đi quá xa, phòng trường hợp có người muốn dùng nó làm vũ khí) và DIST đã bí mật đưa nó vào trong thành phố. Vào ngày diễu hành, các nhà hoạt động, mang nồi và lưới chao trên đầu, kéo chiếc máy bắn đá cỡ lớn tới ngay trước hàng rào và bắt đầu nhẹ nhàng bắn những con gấu nhồi bông về phía cảnh sát chống bạo động. Trong lúc đó, những nhà hoạt động khác dùng kìm cắt sắt để tháo dỡ hàng rào trước ống kính của máy quay phim.

Trò diễn kết thúc, khi cảnh sát đang tiến đến xuyên qua làn hơi cay, các nhà hoạt động đã tháo dỡ máy phóng và bỏ nó lại. Nhiều người nghĩ như vậy là xong, nhưng cảnh sát không chịu để bị qua mặt và biến thành trò cười: họ trả đũa bằng cách cho những người mặc thường phục đến bắt một nhà hoạt động nổi bật, Jaggi Singh, người mà chẳng hề liên quan gì tới chiếc máy bắn đá, và cáo buộc anh ta tội sở hữu “vũ khí nguy hiểm”: chính là chiếc máy bắn gấu bông. Singh bị câu lưu suốt 17 ngày trước khi được phóng thích.

Cáo buộc này chỉ tiếp thêm dầu vào ngọn lửa của DIST, dẫn đến việc họ ra một loạt thống cáo báo chí và các chiêu trò truyền thông để chế giễu lực lượng an ninh, bằng việc các nhà hoạt động đem giao nộp “các chiến hữu nhồi bông” của họ (tức là gấu Teddy) cho các đồn cảnh sát khu vực trên khắp đất nước và gửi chúng đến văn phòng Thủ tướng Canada để phản đối cáo buộc vô lý, lố bịch.

Tại sao chiến thuật này có tác dụng
Hành động với sự hỗ trợ của công cụ là chiếc máy bắn đá này không chỉ là một màn kịch sân khấu hay, nhưng còn là một chiến thuật hoạt động hiệu quả. Nó đã tấn công, cả về thể lý và một cách tượng trưng, cái hàng rào đã ngăn trở xã hội dân sự khỏi các cuộc đàm phán về tự do mậu dịch mà có thể gây tác động đến mọi người. Sau cùng, những cuộc biểu tình này đã rất thành công: Hội nghị Thượng đỉnh đang diễn ra là một cơn ác mộng về mặt quan hệ công chúng cho chính phủ Canada: công chúng đã chuyển sự ủng hộ sang phía người biểu tình và thỏa thuận thương mại ở quy mô toàn châu Mỹ đã không được ký kết.

Mục tiêu bề ngoài của những con gấu nhồi bông được bắn đi này là nhắm vào cảnh sát chống bạo động và những chính trị gia đằng sau họ. Tuy nhiên, mục tiêu thật sự thì nằm bên ngoài hàng rào ấy. Đầu tiên, hành động này đã gây ấn tượng mạnh với công chúng, phơi bày sự vô lí của những người lãnh đạo dân chủ “bị bao vây”, theo nghĩa đen, bởi các công dân với những câu hỏi chính đáng. Thứ hai, hành động này đã gắn kết tới được cả những nhà hoạt động khác, mang theo 2 thông điệp quan trọng: thứ nhất, đừng ngại đối mặt với sức mạnh của chính quyền, và thứ hai, khi bạn làm như vậy, đừng đánh mất tính hài hước hoặc mất đi tầm nhìn về bức tranh toàn cảnh của hành động.

Nguồn ảnh: greenfyre.files.wordpress.com

Nguyên tắc chính yếu

Dùng những công cụ tự chế sáng tạo để truyền tải thông điệp
Những công cụ này cần được lựa chọn kỹ và đặt kích thước lớn hơn đồ thật, có thể là một con rối khổng lồ hình Mẹ Trái Đất, một máy bắn gấu nhồi bông. Chúng giúp tạo ra một hình ảnh nổi bật, mang tính trình diễn trên truyền thông và nói lên cả một câu chuyện. Bằng cách chọn một dụng cụ để vây hãm tượng trưng, trông khá tức cười, DIST đã khéo léo phơi bày sự nghịch lý, tức cười của một vấn đề rộng lớn hơn: những người lãnh đạo dân chủ buộc phải họp mặt dưới sự vây hãm của các cử tri khi họ đưa ra những quyết định rất không hợp lòng dân.

Dùng sự tức cười để làm mờ đi hào quang của những người có thẩm quyền

Người muốn có quyền lực cần phải tạo và giữ được cái hào quang về thẩm quyền của mình. Người mặc cảnh phục hay mặc bộ đồ của một quan chức/chính trị gia kiểm soát mọi thứ với phong thái tỉnh táo, nghiêm trang, hiểu biết nhất, và có lẽ trên tất cả, là người cần thiết (để bảo vệ bạn). Không có gì làm giảm sút ánh hào quang này (và đi kèm với nó là cơ sở của bạo lực nhà nước) bằng tiếng cười, nhất là trong một tình huống kỳ dị, tức cười mà họ không biết giải quyết như thế nào. Nếu phản ứng lại theo logic thông thường, họ sẽ trông rất lố bịch và/hoặc hoang tưởng. Ví dụ, an ninh Ba Lan thời Cộng sản phải vắt óc nghĩ xem liệu có nên bắt một đám người lùn vì tội đi tới dự cuộc mít-tinh, hoặc cảnh sát Canada tịch thu một con gấu nhồi bông và coi như là một vũ khí nguy hiểm.

Tận dụng hết những gì có trong tay
Chiến thuật hành động này của DIST sở dĩ thành công vì những người có liên quan đã phản ứng một cách thông minh và sáng tạo trước những cơ hội bất ngờ: đầu tiên là trước một lời đề nghị nghiêm túc về việc cung cấp tài trợ cho một ý tưởng khá là kỳ quặc, và lần thứ hai trước phản ứng thái quá của cảnh sát đã làm nổi bật sự vô lý của tình huống.

Thể hiện ra cho người ta thấy, chứ không cần phải nói
Để biện minh cho việc huy động lực lượng ở mức độ lớn chưa từng có, cơ quan an ninh Canada đã khuấy động sự sợ hãi của người dân về việc sẽ xảy ra biểu tình bạo động. Nhưng thực tế là, có thứ gì có thể phi bạo lực hơn là một con gấu nhồi bông? Bằng việc chế tạo một khí cụ thật của chiến tranh và chọn cách phóng ra từ đó những con gấu nhồi bông, nhóm tổ chức đã tìm ra một cách thức hài hước, bất ngờ để bày tỏ sự cam kết của họ với nguyên tắc phi bạo lực và phơi bày sự vô căn cứ của những nỗi lo sợ mà chính quyền cố gắng khơi ra.

Tác giả: Dave Oswald Mitchell – tổng biên tập của dự án Beautiful Trouble.

Nguồn bài dịch: The Teddy Bear Catapult

 

Comments

comments