Nghiên cứu tâm lý: Điều gì làm nên một nhà hoạt động xã hội?

Điều gì dẫn đưa một ai đó tới lựa chọn trở thành một nhà hoạt động? Nghiên cứu chỉ ra rằng niềm tin của cha mẹ, tích cách cá nhân và ý thức cộng đồng là những yếu tố chính khiến một người trở thành nhà hoạt động.

Chúng ta đều nhận ra những người đang lên tiếng vì một điều gì đó xung quanh mình: những người hàng xóm truyền nhau thỉnh nguyện thư đòi hỏi vận động cho các dự luật về không khí sạch, các nhóm bảo vệ quyền của động vật thì cứ đi quấy rầy những người phụ nữ cao niên nào có mặc áo lông thú cùng đi trên tàu, và các bạn sinh viên kêu gọi hòa bình. Chúng ta cũng thường chia sẻ những niềm tin của những người đó, nhưng là trong thầm lặng. Vậy điều gì làm nên sự khác biệt giữa người dám lên tiếng và hành động ấy với những người không làm gì cả?

Sự thật là, các nhà hoạt động lựa chọn theo đuổi một cuộc tranh đấu vì rất nhiều lý do khác nhau, một số không đơn giản như bề ngoài.

Đầu tiên, hãy quan sát các ông bố bà mẹ. Tiến sĩ Lauren Duncan, phó giáo sư tâm lý học tại Đại học Smith, người nghiên cứu về hoạt động xã hội, cho rằng nền tảng và cách cha mẹ nuôi dạy con cái có thể đóng vai trò quan trọng trong việc định hình ra các nhà hoạt động tương lai. Cô đã khám phá ra rằng các sinh viên có bố hoặc mẹ từng đi lính ở Việt nam có thiên hướng sẽ phản đối cuộc chiến tranh vùng Vịnh năm 1991 hơn những sinh viên mà cha mẹ họ không phải là cựu binh. Cô giải thích rằng: “cha mẹ thường dậy con cái những gì mà họ tin là cách thức đúng đắn để xử lý hoặc phản ứng trước các tình huống cụ thể”.

Tính cách cá nhân cũng tạo nên những nhà hoạt động. Theo Duncan, những người mà tìm thấy được ý nghĩa cá nhân trong các sự kiện của hiện tại thì có xu hướng lên tiếng vì chính nghĩa. Cô cũng đang nghiên cứu xem tại sao một số người có cảm xúc sôi sục sau khi xem một bản tin trong khi những người khác có thể tắt ti vi mà không hề bận tâm.

Tiến sĩ Debra Mashek, nhà nghiên cứu thuộc Đại học George Mason, chuyên về cảm xúc “đạo đức”, nói rằng các cá nhân có nhiều khả năng cảm thấy có một sự kết nối cá nhân nếu họ thấy bản thân mình chính là một phần của cộng đồng bị ảnh hưởng bởi một vấn đề nào đó. VD: Hàng triệu phụ nữ đã tiếp nhận cảm thức mang tính “căn cước tập thể” này trong thời kỳ diễn ra phong trào đấu tranh vì quyền của nữ giới.

Một số nhà tâm lý học nói rằng hầu hết các hành động xuất phát từ lòng vị tha – được hiểu là nhằm phục vụ lợi ích của người khác- thực ra là nảy sinh từ mong muốn tự giúp bản thân mình. Tiến sĩ Jeffrey Kottle, trưởng phòng tư vấn tâm lý tại Đại học Tiểu Bang California ở Fullerton, tác giả cuốn Doing Good: Passion and Commitment for Helping Others (Làm việc thiện: Niềm say mê và sự toàn tâm toàn ý cho việc giúp đỡ người khác), khẳng định rằng lòng vị tha có thể mang tính chất tương hỗ, tức là: con người thực hiện các hành vi nhân ái để nhằm đạt được những mối lợi mà bản thân họ ý thức được lẫn ko ý thức được.

Ông nói rằng: “Các lý thuyết gia thường nói về chủ đề này trên phương diện phân tích chi phí – lợi ích, như thể nó là một chuyện duy lý vậy. “Những điều chúng ta làm ấy, thì không phải là làm một cách bất vị kỷ đâu, mà thực ra là bởi vì nó sẽ đem lại lợi ích cho bản thân mình về sau – theo kiểu là một ai đó sẽ phải mang ơn chúng ta hoặc việc thiện ấy sẽ làm tăng vị thế của chúng ta trong cộng đồng.”

Điều đó phải chăng có nghĩa là những hành vi vị tha, trong bản chất sâu xa, lại là ích kỷ?

Tiến sĩ Mashek nói: “Ích kỉ là một cách nói thôi, nhưng dần dần từ đó lại mang một ý nghĩa tiêu cực như vậy. Nếu tôi là một người biểu tình chống chiến tranh, thì tôi đang giúp cho thế giới này, thông qua việc đứng lên, cất tiếng nói vì những gì tôi nghĩ là đúng, bởi vì thế giới là cộng đồng của tôi, và đồng thời thông qua việc đó, tôi đang giúp chính bản thân mình.”

Theo tiến sĩ Kottler, tất cả chúng ta sẽ đều có cuộc sống tốt hơn nếu chúng ta có thể mở rộng ý thức cộng đồng của mình. Ông vừa hoàn tất chuyến nghiên cứu về các thổ dân tại quốc gia Namibia ở Châu Phi, nơi mà các thành viên bộ tộc coi tất cả tài sản là của cộng đồng. Ông nói: “Người đân ở đó không hiểu được câu: ‘Đây là của tôi’, “bởi vì họ có một ý thức cộng đồng vô cùng mạnh mẽ. Ở Mỹ, họ hàng của chúng tôi sống rải rác khắp nơi và điều này dẫn đến thiếu trách nhiệm trong việc chăm sóc người khác.”

Kottler chủ trương ủng hộ một lý thuyết về sự kích thích mang tính đồng cảm, trong đó giải thích rằng động cơ khiến người ta làm những hành động tốt đẹp là đến từ những phần thưởng về mặt tâm-sinh lý bên trong mà chúng đem lại. Khi bạn mở rộng lòng mình để giúp đỡ người khác, điều đó gây ra một trạng thái ý thức khác. Bạn cảm thấy bị kích thích. Bạn có cảm giác tuyệt vời và lâng lâng sung sướng “.

Kottler cho rằng, việc chủ động lên tiếng cho người khác có thể tạo ra cảm giác này. Ông nói: “Mọi người thường chỉ quan tâm tới bản thân họ và quên đi mọi thứ khác. Trong khi đó, con người càng thoát ra được khỏi sự vị kỷ của mình và mở rộng lòng mình ra để chạm tới những người khác bao nhiêu, thì sẽ càng thấy cuộc sống của mình có ý nghĩa và mãn nguyện bấy nhiêu”.

Nguồn bài dịch: Điều gì làm lên một nhà hoạt động 

Comments

comments