Phong trào “Giành Lại Đường Phố”: Làm thế nào để biểu tình kết hợp với “quẩy” tới bến

Chiến dịch “Giành lại đường phố”viết tắt là RTS (Reclaim The Streets); Thời gian: 1995-2000; Điạ điểm: London và sau đó lan rộng trên toàn thế giới, được khởi đầu dựa trên sáng kiến của một nhóm nhà hoạt động ở London.

Phương pháp của chiến dịch là sự kết hợp những buổi liên hoan tiệc tùng với biểu tình. Chiến dịch đã nhanh chóng lan rộng khắp thế giới. Bằng cách kết hợp các hành động trực tiếp của phong trào phản đối các kế hoạch xây dựng đường phố tại nước Anh và tính chất lễ hội, cuồng nhiệt của hoạt động nhảy nhót (mang tính đối nghịch lại văn hóa chính thống), chiến dịch Giành lại đường phố (RTS) đã trở thành chất xúc tác cho các phong trào chống chủ nghĩa tư bản trên khắp toàn cầu vào cuối thập niên 90.

Theo quan niệm của chiến dịch này, các con phố trong bối cảnh đô thị chia sẻ điểm chung với những mảnh đất công (đồng cỏ, sông suối…) ở nông thôn ở chỗ: chúng cần được “giải cứu” khỏi tình trạng bị bao vây bởi xe cộ và các cơ sở thương mại, để thực sự trở thành những không gian công cộng cho tất cả mọi người cùng hưởng thụ. Chiến dịch RTS được biết tới nhiều nhất nhờ các bữa tiệc trên đường phố, đóng vai trò không chỉ như một phương tiện để phản đối cái “văn hóa xe hơi”, mà nó còn đưa ra một viễn cảnh mang tính hình tượng về các con phố của đô thị trong một hệ thống đặt ưu tiên vào con người và sự cân bằng sinh thái thay vì lợi nhuận và kinh tế.

Bữa tiệc đường phố diễn ra lần đầu tiên tại Bắc London vào tháng 5 năm 1995. Sự kiện này sử dụng các chiến thuật nhảy nhót tưng bừng (còn gọi là “quẩy”), còn địa điểm tổ chức thì được giữ bí mật đến phút cuối. Người tham gia được dẫn từ một điểm gặp gỡ công cộng rồi đi qua đường tàu điện ngầm để cùng xuất hiện tại địa điểm tổ chức bữa tiệc trước khi cảnh sát kịp tập hợp lực lượng.

Sự kiện này bắt đầu bằng việc dàn dựng cho hai chiếc xe đâm nhau. Các tài xế nhảy ra khỏi xe trong cơn thịnh nộ và bắt đầu dùng búa đập phá xe của nhau. Trong khi đó, 500 người xuất hiện từ ga tàu điện ngầm, đổ ra con phố không có xe cộ (giao thông bị chặn lại do vụ dàn cảnh đâm xe nói trên) và bắt đầu bữa tiệc, họ khiêu vũ, chia sẻ đồ ăn miễn phí và gặp gỡ bạn mới.

Từ 1995-1998, các bữa tiệc đường phố này đã phát triển cả về độ phức tạp lẫn quy mô. Các kĩ thuật đầy sáng tạo bao gồm từ việc đổ hàng tấn cát ra đường để tạo ra một chiếc hộp cát, cho tới việc tạo ra một giá đỡ ba chân, làm từ khối giàn giáo được dựng lên ở giữa đường và cho một người ngồi lên trên đó. Những rào chắn “thông minh” này có tác dụng chặn các xe ô tô lại và chỉ cho phép người đi bộ được đi qua.

Giá đỡ ba chân

Vào mùa hè năm 1996, 8.000 người tham gia đã chiếm một con đường cao tốc, cùng lúc đó những hình nộm khổng lồ minh họa lễ hội Carnaval mặc váy xòe di chuyển giữa đám đông. Bên dưới những chiếc váy, ở góc khuất, các nhà hoạt động dùng khoan để khoan xuống mặt đường và trồng cây con xuống con đường cao tốc. Câu chuyện này đã lan tỏa với sức mạnh như một huyền thoại trên các trang web khắp thế giới. Nó còn truyền cảm hứng cho những người thợ khuân vác ở bến cảng Liverpool để cùng hợp tác với chiến dịch RTS, đó là bằng chứng cho thấy trí tưởng tượng có thể phá vỡ mọi rào cản về mặt giai cấp và các dị biệt chính trị / văn hóa.

Chiến dịch RTS đã nhanh chóng lan rộng trên khắp nước Anh và cả thế giới phương Tây. Tháng 5 năm 1998, một bữa tiệc đường phố ở quy mô toàn cầu đã diễn ra trên 70 thành phố, trùng với thời điểm của hội nghị thượng đỉnh G8. Một năm sau, vào ngày 18 tháng 6 một “Lễ hội carnaval chống lại chủ nghĩa tư bản” được điều phối bởi RTS và mạng lưới Hành động Toàn cầu của Nhân dân đã chứng kiến những hoạt động diễn ra đồng thời ở các khu tập trung quyền lực của giới tài chính trên toàn thế giới, từ Nigeria đến Uruguay, Seoul đến Melbourne, Belarus đến Dhaka. Sáu tháng sau đó, một lễ hội đường phố quy mô lớn đã diễn ra khiến trụ sở của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) ở Seattle Washington phải đóng cửa – một sự kiện đóng vai trò như bữa tiệc ra mắt cho phong trào chống toàn cầu hóa.

Họ đổ cát ra đường

Tại sao chiến thuật này lại có hiệu quả

RTS đã thành công bởi vì nó không có biểu hiện bề ngoài hoặc tạo cảm giác như một cuộc biểu tình thông thường. Trong khi nhiều hoạt động chính trị thường có đặc điểm là dễ đoán biết và gây nhàm chán; thì các bữa tiệc đường phố kiểu này lại hoàn toàn trái ngược. Hầu như mọi kiểu người đều tham gia vì họ biết nó sẽ vừa là một hành động phiêu lưu chính trị (có tính phạm luật) lại vừa một bữa tiệc linh đình. Sự bạo dạn về chính trị của RTS – “chúng ta hãy tổ chức một lễ hội quy mô lớn ở ngay tại khu tài chính hoặc một cuộc nhảy nhót tưng bừng trên một con đường cao tốc” – đã làm cháy lên niềm hy vọng, và hy vọng chính là chất xúc tác cho sự hình thành của các phong trào mới. Một lý do chính nữa cho sự lan tỏa mạnh mẽ của nó chính là nhờ sử dụng một công thức đơn giản, dễ thích nghi, đó là: phát tán lời mời qua Internet (ở thời điểm đó mạng Internet vẫn còn khá mới mẻ), tìm được một hệ thống âm loa và đi chiếm một con phố. Yếu tố sáng tạo đến từ sự đa dạng của nó – từ các nghệ sĩ đến những người theo tư tưởng vô chính phủ, từ những người theo tư tưởng duy trì sự tồn tại của Liên Hiệp Anh cho đến các nhà sinh thái học, từ những người thích khiêu vũ, nhảy nhót cho tới những người đạp xe – tất cả đã đến với nhau để cùng thử nghiệm những hình thức mới của hành động tập thể.

Chiến thuật chính được vận dụng

Biểu tình theo kiểu lễ hội

Bằng những phương tiện như âm nhạc, đủ kiểu trang phục, thân thể như được giải phóng, không khí màu mè và náo nhiệt, chiến dịch RTS đã tạo những lễ hội mang tính nổi loạn. Không giống như các lễ hội và diễu hành thông thường, RTS không bao giờ đi xin phép chính quyền, và chấp nhận để mọi tình huống và mọi khả năng diễn ra với sự kiện, và làm đảo lộn cả thế giới bằng một tinh thần lễ hội đích thực.

Nguyên tắc chủ yếu

Hy vọng là nguồn cội của sức mạnh

Mặc dù các bữa tiệc đường phố thường đi kèm theo hình thức tuyên truyền trên giấy (biểu ngữ, tờ rơi, vv) để giải thích về ý nghĩa và những tư tưởng của sự kiện, nhưng điều có tác động lớn nhất không phải là những tư tưởng, học thuyết được đưa vào sự kiện, mà nằm ở niềm hy vọng được thắp lên. Niềm hy vọng được thắp lên, tỏa ra từ những sự kiện này không chỉ làm xúc tác cho phong trào chống toàn cầu hóa, mà nhiều người trong số họ, những người tham gia, đã tiếp tục chọn con đường hoạt động, và làm việc cho các phong trào vì công lý toàn cầu như: Mạng lưới Kỹ thuật về Di truyền (Genetic Engineering Network), Mạng lưới Thủy triều dâng (Rising Tide Network), Đội quân Hề Nổi dậy Bí mật (Clandestine Insurgent Clown Army), Trại Khí hậu (Climate Camp) và phong trào Chiếm Đóng (Occupy Movement).

Không ai muốn mình chỉ là quan sát viên

Mặc dù để giữ yếu tố bí mật, thông tin về địa điểm tổ chức sự kiện không được tiết lộ rộng rãi (vì nếu vậy cảnh sát sẽ đến dập ngay), nhưng các sự kiện này vẫn mang tính tham gia, tương tác rất cao. Chiến dịch RTS là một lời mời gợi để mở cho mọi người cùng đến với bữa tiệc đường phố với bất cứ ý tưởng sáng tạo mà họ có. Khác với các cuộc tuần hành mà trong đó các chủ đề và khẩu hiệu đều được định sẵn, những bữa tiệc đường phố chính là cái khung cho sự tự phát tập thể. Ngay cả nếu bạn không mang theo trang phục hoặc đạo cụ của riêng bạn, thì bản thân việc nhảy với hàng ngàn người khác trên một con phố đã khiến bạn trở thành một người tham gia tích cực vào sự kiện rồi đó.

Tác giả: John Jordan là đồng sáng lập của phong trào Giàng Lại Đường Phố (1995-2001) và hiện đang làm việc với tổ chức Laboratory of Insurrectionary Imagination, một tổ chức kết hợp nghệ thuật với hoạt động xã hội và xây dựng văn hóa nông nghiệp-sinh thái bền vững.

Nguồn bài dịch: Đòi lại đường phố  

Nguồn ảnh từ: Gallery Colour Reclaim the Streets RTS – One Eye on the Road

 

Comments

comments