Phong trào Hiến Chương 08: Lời kêu gọi chuyến hóa dân chủ tại Trung Quốc

Tầm nhìn và Động lực

“Đảm bảo nhân quyền là mục tiêu quan trọng nhất của chính phủ và là nền tảng cho tính chính danh của chính quyền; Bản chất của chính sách cũng yêu cầu ‘đặt con người lên hàng đầu’ ”. – Hiến chương 08

Sau khi chứng kiến công cuộc tự do hóa chính trị mà Mikhail Gorbachev đã thực hiện ở Liên Xô vào cuối thập niên 1980, nhiều người Trung Quốc cũng trông đợi những cải cách tương tự tại nước mình. Sau khi Liên Xô cùng bức tường Berlin sụp đổ vào năm 1989, người Trung Quốc lại càng háo hức mong đợi thay đổi. Khi giới lãnh đạo Cộng sản Bắc Kinh không đưa ra được biện pháp cải cách nào, hơn 100.000 công dân Trung Quốc đã tụ tập để phản đối tại quảng trường Thiên An Môn năm 1989.

Sau khi bị chính quyền cho quân đội tới thảm sát sinh viên, giới đối lập Trung Quốc dành phần lớn thời gian của 2 thập kỷ sau đó để phát triển các chiến lược mới nhằm giải quyết những bất bình của họ đối với nhà nước và tổ chức để chuẩn bị cho một sự thay đổi về dân chủ.

Các cựu thành viên của phong trào biểu tình Thiên An Môn không tự giới hạn mình trong khuôn khổ của chủ nghĩa Mác-Lê và đã tái cấu trúc ý tưởng về dân chủ trong bối cảnh thế giới hậu chiến tranh lạnh. Đầu năm 2008, Lưu Hiểu Ba (Liu Xiaobo), người đoạt giải Nobel hòa bình, đã cùng các chiến hữu trong giới đối lập Trung Quốc, bắt tay chuẩn bị một tài liệu chính trị được mô phỏng theo Hiến chương Séc 77 (tuyên bố của Vaclav Havel và phe đối lập Séc, trong đó kêu gọi chính quyền Cộng sản chấp nhận tất cả các thông lệ trước đó về nhân quyền của Liên Hợp Quốc).

Giống như trong bản Hiến chương77 của Tiệp, trong đó những người ký tên bao gồm một loạt thành viên của các tổ chức xã hội dân sự, thì ở đây, các tác giả của Hiến chương 08 cũng ra yêu sách đòi chế độ phải phê chuẩn Công ước Quốc tế của Liên hợp quốc về các Quyền Dân sự và Chính trị.[1] Đi xa hơn và vượt ra ngoài nhiệm vụ của Hiến chương 77, Hiến chương 08 mong muốn hoạt động trong khuôn khổ của Hiến pháp Trung Quốc để tạo ra một số cải cách quan trọng.

Vào ngày 10 tháng 12 năm 2008, nhân kỷ niệm 60 năm Tuyên ngôn Quốc tế về Nhân Quyền, một liên minh gồm 300 công dân nổi bật của Trung Quốc đã công bố bản tuyên ngôn Hiến chương 08 để phản ứng trước các vi phạm nhân quyền của chính quyền Trung Quốc, kêu gọi dân chủ đa đảng, tự do báo chí và một nền tư pháp độc lập.[2]

Mục tiêu và mục đích

Hiến chương 08 là lời kêu gọi rất táo bạo về cải cách kinh tế và chính trị của các nhà bất đồng chính kiến ​​Trung Quốc, nhiều người trong số họ từng bị bỏ tù nhiều năm kể từ sau vụ thảm sát Thiên An Môn 1989. Chiến lược của họ là chọn thời điểm để công bố tài liệu này vào đúng dịp kỷ niệm 50 năm bản Tuyên ngôn Quốc tế về Nhân quyền vào tháng 12 năm 2008.

Đó là thời điểm mà rất nhiều người mong đợi một sự thay đổi chính trị ở Trung Quốc, trùng hợp với các ngày kỷ niệm quan trọng khác như kỷ niệm 20 năm biểu tình Quảng trường Thiên An Môn vào ngày 4 tháng 6, kỷ niệm 50 năm lưu vong của Đức Đạt Lai Lạt Ma vào ngày 10 tháng 3 và kỷ niệm 60 năm thành lập nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa vào ngày 1 tháng 10.[3]

Mục tiêu bao quát của phong trào là nhằm đạt được những sửa đổi hiến pháp để đảm bảo quyền con người, các quyền tự do cơ bản, và một chính quyền dân chủ và có trách nhiệm hơn ở Trung Quốc. Theo Hiến chương này, “Đảm bảo nhân quyền vừa là mục tiêu quan trọng nhất của một chính phủ, vừa là nền tảng cho tính chính danh của nó; đồng thời nó cũng là yêu cầu nội tại của chính sách “đặt con người lên hàng đầu”.” Hiến chương này kêu gọi tam quyền phân lập, dân chủ trong lập pháp, độc lập về tư pháp, bầu cử các vị trí trong chính quyền, và một nền giáo dục nhân bản trên toàn quốc.[4]

Hai trong số các yêu cầu của bản Hiến chương có liên quan cụ thể hơn tới những vấn đề bắt nguồn từ cuộc thảm sát Thiên An Môn, mặc dù không nhắc trực tiếp đến sự đàn áp nhân quyền hồi năm đó. Một yêu cầu cấp thiết hơn đòi hỏi nhà nước phải bồi trường cho các cá nhân bị truy bức, trù dập về chính trị, cũng như gia đình họ; trả tự do cho tất cả tù nhân chính trị và tù nhân lương tâm; thành lập Ủy ban Điều tra Sự thật đối với các sự kiện lịch sử, xác định trách nhiệm và thực thi công lý.[5] Hiến chương cũng kêu gọi tăng cường kiểm soát của nhà nước đối với lực lượng vũ trang và phi chính trị hóa quân đội và công an. [6]

Yêu cầu cải cách kinh tế, tài chính và môi trường cũng được đưa vào Hiến chương. Một số yêu cầu mang tính xã hội nhiều hơn, như kêu gọi thiết lập hệ thống an sinh xã hội, quyền của người đóng thuế, bảo vệ môi trường sinh thái và thúc đẩy phát triển bền vững. Đồng thời, các tác giả của Hiến chương đã kêu gọi một cuộc cải tổ toàn bộ nền kinh tế để chuyển sang một nền kinh tế thị trường tự do. [7]

Yếu tố lãnh đạo

Mặc dù nhóm Hiến chương 08 không công bố tên các tác giả của văn kiện này (có thể vừa để nhấn mạnh rằng đây là một phong trào xã hội dân sự rộng lớn vừa để bảo vệ những người ký tên), nhưng Lưu Hiểu Ba (Liu Xiaobo) – giáo sư đại học và nhà hoạt động nhân quyền – được hầu hết mọi người coi là lãnh đạo của nhóm. Ông có một quá trình dài thể hiện thái độ ôn hòa nhưng rất tích cực chống lại các vi phạm nhân quyền của chính quyền Trung Quốc. Sau khi giảng dạy ở nước ngoài, tại các trường đại học ở Hoa Kỳ và Châu Âu, Lưu Hiểu Ba trở về Trung Quốc để gia nhập phong trào dân chủ năm 1989. Trong suốt các cuộc biểu tình tại Quảng trường Thiên An Môn năm 1989, ông đã tuyên bố tuyệt thực để ủng hộ các sinh viên biểu tình.[8]

Là người đứng đầu chi nhánh Trung Quốc của trung tâm Văn Bút Quốc Tế (PEN International) và là giáo sư tại các trường đại học nổi tiếng của Hoa Kỳ, Lưu Hiểu Ba là một hình tượng rất nổi bật ở Trung Quốc và nước ngoài trước khi bị bắt vào ngày 8 tháng 12 năm 2008 – hai ngày trước khi công bố bản Hiến chương. [9] Ngay trước khi bị tuyên án, Lưu Hiểu Ba đã nói lời “phát ngôn cuối cùng” trong đó nêu chi tiết công việc trong cuộc đời mình để chuyển hóa xã hội Trung Quốc.

Ông tuyên bố, “Tôi hy vọng mình sẽ là nạn nhân cuối cùng của chế độ “ngục tù văn tự” đã kéo dài quá lâu tại Trung Quốc và từ bây giờ sẽ không còn ai bị buộc tội vì hành vi ngôn luận. Tự do biểu đạt là cơ sở của nhân quyền, nguồn gốc của nhân tính và thứ sản sinh ra của lẽ thật. Ngăn chặn tự do ngôn luận chính là chà đạp nhân quyền, bóp nghẹt nhân tính và đàn áp lẽ thật “.[10]

Ngoài Lưu Hiểu Ba, 300 người đầu tiên ký tên vào bản Hiến Chương bao gồm các học giả, nhà văn và cựu Đảng viên cho tới nông dân, công nhân và doanh nhân. Các thành viên quan trọng khác của phong trào bao gồm Trương Tổ Hoa (Zhang Zuhua), người đã từ bỏ cương vị lãnh đạo trong Đoàn Thanh niên Cộng sản TQ để phản đối cuộc thảm sát Thiên An Môn hồi 1989 và bị bắt giam vài ngày trước khi bản Hiến chương được công bố; blogger nổi tiếng người Tây Tạng Tsering Woeser; Cựu trưởng phòng Nghiên Cứu Chính Sách của TW Đảng – Bào Đồng (Bao Tong), người đã chỉ trích chính quyền vì xử lý kém vụ scandal ngộ độc sữa trẻ em, xảy ra hồi đầu năm 2008 và nói ông “ký vào Hiến chương 08 để sửa chữa sai lầm của mình vì đã gia nhập Đảng Cộng Sản 60 năm về trước ” và  một thành viên nữa là nhà báo Lý Đại Đồng (Li Datong), biên tập viên của báo Thanh Niên Trung Quốc. [11]

Môi trường dân sự

Kể từ khi thâu tóm được toàn bộ Trung Quốc Đại Lục vào năm 1949, nền cai trị của Đảng Cộng sản Trung Quốc đã luôn đi đôi với các vi phạm nhân quyền trầm trọng. Theo Báo cáo về Tự do trên Thế giới năm 2009 của tổ chức Freedom House, “Chính phủ Trung Quốc năm 2008 đã gia tăng các hạn chế đối với những cây viết trên mạng, các luật sư nhân quyền, nhà hoạt động dân chủ, lao động di dân từ nông thôn và dân oan. [12]

Cùng với Iran, Trung Quốc là một trong những quốc gia thù địch nhất đối với Internet và bị tổ chức Freedom House xếp hạng là nước có mức độ tự do kỹ thuật số thấp thứ nhì trên thế giới. [13] Theo nhà hoạt động dân sự Dương Kiến Lợi (Yang Jianli): “Google phát hiện ra rằng chính quyền Trung Quốc đã sử dụng Google Mail để tìm kiếm thông tin từ tài khoản cá nhân của các nhà hoạt động nhân quyền và chuyện này đã diễn ra trong suốt một thời gian dài”.[14] Bằng một hệ thống tinh vi gồm các cơ chế kiểm duyệt, giám sát và kiểm soát công nghệ di động và internet, chính quyền Trung Quốc đã bắt giữ một số lượng người lớn nhất trên thế giới vì các hoạt động trên mạng. Tính đến giữa năm 2008, có ít nhất 49 nhà hoạt động trên mạng đã bị bắt giam. [15]

Mặc dù các tổ chức phi chính phủ ngày càng gia tăng hoạt động và ngày càng có nhiều lời kêu gọi cải cách trong nội bộ Trung Quốc, nhưng chính quyền đã liên tục cho thấy rằng họ không chịu thỏa hiệp về vấn đề kiểm soát thông tin, hoặc cho phép các thay đổi chính trị ngay cả ở cấp cơ sở. Chế độ sử dụng những điều luật mập mờ như Luật Bí mật Nhà nước, để hợp pháp hóa việc câu lưu và bỏ tù bất cứ ai có hoạt động chính trị mà không được đảng cho phép; các nhóm đối lập như Đảng Dân Chủ Trung Quốc và các nhà báo độc lập và các blogger thường bị bỏ tù vì tội “chống phá nhà nước”.[16]

Số các lượt giam giữ liên quan đến chính trị đã tăng gấp đôi từ năm 2007 đến năm 2008, với 1.623 lượt giam giữ mới, theo ghi nhận của Quỹ Đối Thoại (Duihua). Mặc dù số liệu thống kê về án tử hình không được công bố rộng rãi, nhưng theo Tổ chức Ân Xá Quốc Tế, chính quyền Trung Quốc đã mở rộng việc sử dụng hình thức tiêm thuốc độc để thực thi án tử hình, và nhóm này ước tính có ít nhất 1.700 vụ hành quyết đã diễn ra trong năm 2009, trong khi có ít nhất 7000 người bị tuyên án tử hình. [17]

Vào ngày 08 tháng 12 năm 2008, hai ngày trước khi công bố Hiến Chương 08, Lưu Hiểu Ba bị an ninh câu lưu vì sự liên quan của ông đối với Hiến Chương và bị tạm giữ cho đến cuối năm. Sau đó ông bị chính thức bắt vào tháng 6 năm 2009 vì tình nghi “kích động bạo loạn lật đổ” và sau đó bị kết án 11 năm tù vào ngày 25/12/2009.

Bất chấp những nỗ lực vận động của các cây viết, các lãnh đạo chính trị và các nhà hoạt động nhân quyền quốc tế, chính quyền Trung Quốc vẫn không chịu trả tự do cho ông. .[18] Ngoài việc bắt giữ Lưu Hiểu Ba, đã có hơn 100 người ký tên ban đầu của Hiến chương 08 cũng bị bắt, giam giữ và thẩm vấn, kể từ khi bản Hiến Chương được công bố.

Thông điệp và Đối tượng

Mục tiêu rộng của phong trào là khiến cho người dân Trung Quốc dần từ bỏ quan niệm về kiểu chế độ “độc tài sáng suốt”, gồm những “quan chức thanh liêm”, “khai sáng cho dân”,  mà “thay vào đó, hướng tới một thể chế tự do, dân chủ, pháp trị; bồi dưỡng ý thức công dân hiện đại, trong đó coi các quyền là yếu tố căn bản và coi sự tham gia vào đời sống chính trị như là nghĩa vụ”.[19]

Bản văn của Hiến chương nhằm vào mọi công dân Trung Quốc, “bất kể là quan chức hay thường dân hoặc thuộc nền tảng xã hội nào” và nhằm mục đích động viên họ “tham gia tích cực vào phong trào công dân, để cùng thúc đẩy sự chuyển hóa lớn của xã hội Trung Quốc”, nhằm “thiết lập một quốc gia tự do, dân chủ và hợp hiến”.[20]

Thông điệp này đã được truyền đạt mạnh mẽ thông qua bản văn của tuyên ngôn, trong đó nhắc nhiều tới lịch sử vĩ đại của nền văn minh Trung Quốc và khả năng của người dân, và làm sao để một quá khứ như vậy có thể được tái tạo trong tương lai khi có được một số tự do và cải cách nhất định. [21]

Các hoạt động tiếp cận cộng đồng

Mặc dù bản Hiến chương có vẻ như không lay chuyển gì được chính quyền Trung Quốc, và bị chính quyền phủ nhận vì “không phù  hợp về văn hoá và chỉ dập khuôn theo các giá trị dân chủ phương Tây”, nó đã có tác dụng khiến cộng đồng quốc tế gia tăng chỉ trích và áp lực lên chính quyền Trung Quốc.[22] Các chính phủ nước ngoài và những cây viết có uy tín, cũng như Đức Đạt Lai Lạt Ma, đã viết thư phản đối chính quyền Trung Quốc sau khi nhiều người ký tên vào bản Hiến chương bị bắt giữ.[23]

Vị trí lãnh đạo của Lưu Hiểu Ba ở trung tâm Văn Bút Quốc Tế tại Trung Quốc chắc chắn có đóng vai trò quan trọng trong việc quảng bá và ủng hộ phong trào Hiến chương 08. Bản văn gốc của Hiến chương, bằng tiếng Trung, đã được đăng tải trên trang web của Trung tâm này và đã huy động được một số người Trung Quốc tham gia biểu tình.

Dù cho chính quyền tiếp tục đàn áp giới hoạt động như Lưu Hiểu Ba, nhưng các nhà bất đồng chính kiến ​​Trung Quốc như Dương Kiến Lợi (Yang Jianli) đã xây dựng nên các ấn phẩm trực tuyến và các phương tiện liên lạc an toàn, bảo mật với các nhà hoạt động vẫn còn ở trong nước, nhờ vào công nghệ hiện đại và sự quan tâm của cộng đồng quốc tế. Theo lời Dương Kiến Lợi, “Hàng năm chúng tôi sẽ … tham gia vào việc trao đổi ý kiến thực sự… và xây dựng tình hữu nghị và một nỗ lực thống nhất để thúc đẩy cho thay đổi dân chủ tại Trung Quốc.”[24]

Cộng đồng quốc tế đã gia tăng áp lực yêu cầu Trung Quốc phải trả tự do cho Lưu Hiểu Ba và phải mở rộng tự do ngôn luận, thông qua hành động trao giải Nobel Hòa bình cho Lưu Hiểu Ba vào năm 2010. Sự kêu gọi của cộng đồng quốc tế đòi trả tự do cho Lưu Hiểu Ba cũng được hưởng ứng bằng việc các viên chức, Đảng viên về hưu ở trong nước đã viết một lá thư kêu gọi chính quyền bãi bỏ chính sách kiểm duyệt.[25]Và mặc cho chính quyền Trung Quốc chỉ trích gay gắt quyết định trao giải Nobel Hòa Bình cho Lưu Hiểu Ba, nhưng những điều kể trên đã thể hiện rõ một cho sự ủng hộ bền bỉ cho các giá trị được nêu trong bản Hiến chương 08.

Nguồn bài dịch và ảnh tại tavaana.org: Phong trào Hiến Chương 8: Lời kêu gọi chuyến hóa dân chủ tại Trung Quốc

Chú thích 

[1] Spencer, Richard. “Những nhà bất đồng chính kiến của Trung Quốc so sánh các anh hùng chống Sô Viết với Hiến chương 08.” The Telegraph, ngày 9 tháng 12 năm 2008.

[2] Hiến chương 08 (tiếng Anh). Nhân quyền ở Trung Quốc, ngày 9 tháng 12 năm 2008. 

[3] Chongyi, Feng. “Hiến chương 08: Một khởi đầu mới cho chủ nghĩa tự do ở Trung Quốc.” History News Network, 25 tháng 1 năm 2010. 

[4] “Hiến chương 08 (tiếng Anh).” Nhân quyền ở Trung Quốc, ngày 9 tháng 12 năm 2008. 

[5] Hiến chương 08 (tiếng Anh).” Nhân quyền ở Trung Quốc, ngày 9 tháng 12 năm 2008.

[6] Hiến chương 08 (tiếng Anh).” Nhân quyền ở Trung Quốc, ngày 9 tháng 12 năm 2008.

[7] Hiến chương 08 (tiếng Anh).” Nhân quyền ở Trung Quốc, ngày 9 tháng 12 năm 2008.

[8] Macartney, Jane. “Người đứng đầu bất đồng chính kiến Lưu Hiểu Ba bị bắt vì Hiến chương Tự do.” Time Online, ngày 10 tháng 12 năm 2008. 

[9] “Trung Quốc: Cuộc thử nghiệm của Lưu Hiểu Ba với sự bắt bớ của công lý.” Human Rights Watch, ngày 21 tháng 12 năm 2009. 

[10] Lưu Hiểu Ba: “Tôi không có kẻ thù: Tuyên bố cuối cùng của Lưu Hiểu Ba.”  Foreign Policy, 8 tháng 10 năm 2010. 

[11] “Trung Quốc bắt giữ những người bất đồng chính kiến trước ngày nhân quyền.” , 09 tháng 12 năm 2008. Ramzy, Austin. “Nhà bất đồng chính kiến Bảo Tông nói ý kiến của mình.”  Time. Ngày 27 tháng 1 năm 2009. Zhen, Wang. “Hơn 5.000 cải cách chính trị của chương trình  hỗ trợ  học giả Trung Quốc năm  2008.” China View,  ngày 20 tháng 12 năm 2008. 

[12] “Trung Quốc (2009).”  Freedom in the World Report. Freedom House, Năm 2009.

[13] “Tự do trên mạng: Đánh giá Toàn cầu về Internet và Truyền thông kỹ thuật số”, Freedom House. Ngày 30 tháng 3 năm 2009. 

[14] “Phỏng vấn độc quyền Tavaana với Yang Jianli”, Tavaana. 2010. 

[15] “Phỏng vấn độc quyền Tavaana với Yang Jianli”, Tavaana. 2010. 

[16] “Trung Quốc (2009).” Freedom in the World Report. Freedom House, năm 2009.

[17] “Trung Quốc (2009).” Freedom in the World Report. Freedom House, năm 2009.

[18] Trung tâm quốc tế PEN. “PEN phản đối việc bắt giữ nhà văn Trung Quốc hàng đầu Lưu Hiểu Ba.” Thư gửi Hồ Cẩm Đào, 17 tháng 12 năm 2008.

[19] “Hiến chương 08 (bản tiếng Anh).” 

[20] “Hiến chương 08 (bản tiếng Anh).” 

[21] “Hiến chương 08 (bản tiếng Anh).” 

[22] Bristow, Michael. “Trung Quốc nhằm mục đích với cuộc gọi Cải cách Im lặng.” BBC News, ngày 12 tháng 1 năm 2009. 

[23] “PEN phản đối việc bắt giữ nhà văn Trung Quốc hàng đầu Lưu Hiểu Ba.”

[24] “Phỏng vấn độc quyền Tavaana với Yang Jianli.”

[25] Demick, Barbara. “Những cái tên lớn trên lá thư kêu gọi Trung Quốc chấm dứt kiểm duyệt.” LA Times,13 tháng 10 năm 2010.

 

Comments

comments