5 phương pháp giúp các phong trào xã hội đối phó với đe dọa và tấn công

Trong phong trào xã hội phản đối chiến tranh Việt Nam tại Mỹ thập niên 60, chúng tôi khi đó đã thu hút được một đám đông chật kín người khi diễn thuyết trên đường phố. Tôi bước xuống khỏi bục nói chuyện để nhường chỗ cho người khác. Một anh chàng mặc quân phục bước tới trước mặt tôi. Khi còn cách tôi một bước chân, Anh ta run lên vì tức giận và nói “Sao anh lại phản đối chiến tranh Việt Nam khi mà chúng tôi phải ra trận vì tự do của anh?” Rồi anh ta rút dao ra.

Người lính trẻ đang cầm chặt con dao tỏ ra sắp mất kiểm soát, tôi liền nhìn thẳng vào mắt anh ta. “Đừng có làm như thế”, tôi nói khẽ. “Anh sẽ gặp rắc rối lớn, và anh sẽ không cản được chúng tôi”. Mọi người xung quanh thì đang chú ý nghe người trên bục diễn thuyết. Không ai để ý đến con dao. Anh lính cân nhắc một lúc trong khi mắt dán chặt vào tôi, rồi cất con dao đi.

Các phong trào xã hội ở Mỹ những năm 60 và 70 tạo ra những thay đổi lớn lao dù đây đó vẫn tồn tại sự kháng cự bằng bạo lực. Các nhà hoạt động đã phát triển những phương cách nhằm tăng sự an toàn và đặc biệt trong trường hợp chúng ta bị tấn công – các phương cách sẽ tối đa hóa tiềm năng tạo ra thay đổi từ những vụ việc đó.

Chúng ta hãy cùng xem lại một số các công cụ mà các nhà hoạt động đã và đang sử dụng để đối phó với những biểu hiện kháng cự bằng bạo lực và từ đó, bổ sung thêm vào “hộp công cụ tranh đấu” của chúng ta.

1. Sự can thiệp phi bạo lực (để duy trì trật tự) của một bên thứ ba.

Trong những năm 60, chúng tôi luôn có nhân viên y tế đi theo trong các cuộc biểu tình, cũng như những người được huấn luyện về phương pháp tổ chức để kịp thời ngăn chặn các mâu thuẫn phát sinh. Những người này, khi đi xen kẽ trong đám đông, sẽ biết cách cô lập những vụ xô xát giữa những kẻ tấn công và người biểu tình. Đôi lúc họ sẽ phải bao vây để kiềm chế và không để sự ẩu đả lan rộng, rồi từ từ hạ nhiệt. Với những nhóm lường trước được sẽ có rắc rối, họ thường huấn luyện những người đóng vai trò duy trì trật tự cho các hoạt động và còn huấn luyện cho chính những người đi biểu tình.

Chuyên gia đào tạo Erika Thorne của tổ chức Training for Change (Đào tạo vì sự thay đổi) từng chứng kiến sự can thiệp phi bạo lực tại Minneapolis vào ngày 28/11/2016.

Cô và những người khác từ một nhóm người da trắng thể hiện sự đoàn kết có tên Hiện diện vì cho sự bình đẳng về chủng tộc (SURJ) tại Minnesota đã phản ứng lại việc năm người biểu tình của Black Lives Matters bị bắn.

Họ đến một trung tâm mua sắm, kêu gọi những người khách da trắng mua hàng ở đó hãy cùng họ chịu trách nhiệm vì những thái độ ủng hộ tư tưởng “người da trắng thượng đẳng”. Họ phát những mẩu giấy màu vàng, có ghi số điện thoại của vị công tố viên trong quận để mọi người có thể gọi đến, yêu cầu hành động.

Một người đàn ông da trắng đã nổi giận và bắt đầu lớn tiếng với hai thành viên nữ của SURJ. Trong lúc ông ta tiếp tục quát nạt, thì một số người da trắng khác trước đó còn trung lập, giờ đã đứng về phía của nhóm SURJ . Một bà mẹ còn ra đứng chắn trước mặt, bất chấp thái đô giận dữ không ngớt của ông ta.

Những người khách mua sắm ở Minnesota đã phản ứng một cách tự nhiên và nhân văn, nhưng những người biểu tình không thể lúc nào cũng trông chờ điều đó. Trong khi đó, tìm kiếm và chiêu mộ người trung gian như vậy từ trước là điều hoàn toàn có thể. Từ những ví dụ đó đã dẫn tới cả một lĩnh vực được áp dụng trên khắp thế giới, có tên gọi là sự can thiệp phi bạo lực (để duy trì trật tự) của một bên thứ ba.

2. Hãy giữ cho mình luôn ở trong chiến cuộc

Trong suốt cuộc đấu tranh giành độc lập của người Algeria vào những năm 50, những người Pháp yêu chuộng hòa bình đã gặp phải nhiều khó khăn khi biểu tình phản đối cuộc chiến của chính phủ nước mình.

Họ phải đối mặt với sự tấn công từ phía cảnh sát và cả thường dân. Họ đã rút ngắn được những vụ tấn công và giảm thiểu thương vong bằng cách ngồi bệt xuống ngay khi bắt đầu bị đánh. Họ đã thuộc nằm lòng châm ngôn sau: “Khi bạn thấy lo ngại, hãy ngồi xuống”.

Phương pháp này sau đó đã được phong trào dân quyền ở Mỹ học tập theo và tỏ ra rất thành công. Sau này, ở Thái Lan, các nhà hoạt động dân chủ cũng sử dụng công cụ này trong cao trào đấu tranh phi bạo lực vào đầu thập niên 90.

Sáng tạo là vô cùng quan trọng. Sự bình tĩnh và tự kiềm chế có thể là chưa đủ –hãy tìm kiếm những cách thức đối phó khác.

Trong phim Bài ca tự do (Freedom Song), các nhà hoạt động dân quyền đã giúp đỡ nhau bằng những cách thức không gây đe dọa cho đối phương, như đặt thân mình vào giữa kẻ tấn công và người biểu tình. Bạn có thể làm điều này ngay cả khi bản thân đã bị đánh, miễn là bạn còn cử động được.

Hãy giữ cho mình luôn ở trong cuộc chiến. Hãy xướng lên một bài ca – rồi cả nhóm sẽ hát theo.

3. Kỷ luật là một thứ lá chắn

Trong thực tế, bản thân một hành động có kỷ luật là vật cản đối với bạo lực. Chuyên gia đào tạo người Canada Karen Ridd và tôi đã làm việc trong một cuộc tuần hành hòa bình được tổ chức thường niên tại Campuchia. Những nhà sư dẫn đoàn tuần hành qua các địa điểm từng xảy ra chiến sự giữa quân chính phủ và Khmer Đỏ. Cuộc tuần hành tạo thành một đoàn dài, không có thứ tự, hàng lối. Chúng tôi đã tạo ra một tình huống giả tưởng cho 30 người trong nhóm lãnh đạo, Karen và tôi thử tạo ra những trở ngại mà nhóm sẽ đối phó được tốt nếu có tổ chức và kỷ luật. Kết quả là, họ đã tìm ra được một phương pháp phù hợp với văn hóa, cho phép tuần hành trên đường như một dải thống nhất, liền mạch. Nhờ đó, những chuyến tuần hành sau này đã không phải gánh chịu thương vong.

4. Trì hoãn đối đầu

Trong phim Selma, có một ví dụ ấn tượng của việc lựa chọn không lao đầu vào chỗ nguy hiểm. Trên cây cầu Edmund Pettus, Martin Luther King, Jr., đã phát hiện ra một cái bẫy. Ông đã cho đoàn tuần hành quay ngược lại, gây ra một cuộc tranh luận nảy lửa về chiến thuật. Tuy vậy, trong phim, chúng ta lại thấy việc quay đầu này được thực hiện một cách rất thông minh: có trật tự, không vội vã, và rất đàng hoàng.

Không có gì đáng hổ thẹn khi trì hoãn việc đối đầu và để cho các chiến thuật tức thời được dẫn dắt bởi chiến lược tổng thể. Câu hỏi đặt ra là làm như thế nào. Tín hiệu mà những người biểu tình phát ra phải thể hiện được sự tự chủ, quyết định một cách tự tin, mạnh mẽ chứ không phải sợ hãi.

Suy cho cùng, mục đích của việc họ tấn công là làm chúng ta sợ hãi. Khi chúng ta cảm giác được nỗi sợ, chúng ta cũng có thể tập hợp được dũng khí, duy trì khả năng tự kiểm soát. Ta có thể rút lui, nếu điều đó là hữu ích, và rút lui trong trật tự. Về bản chất, chúng ta từ chối tham gia vào trò chơi của nỗi sợ do họ bày ra.

Việc không để mình bị nỗi sợ điều khiển sẽ giúp phong trào phát triển trên ít nhất hai phương diện. Nó cho phép chúng ta tiếp tục đẩy mạnh mục tiêu ban đầu thay vì thoái lui hoặc thay đổi mục tiêu, như trường hợp phong trào Chiếm phố Wall (Occupy Wall Street) đã phạm phải sai lầm là chuyển từ mục tiêu ban đầu là giới siêu giàu 1% sang thành đối đầu với cảnh sát New York. Thêm nữa, bạo lực có thể dẫn tới “nghịch lý của sự đàn áp”, trong đó chúng ta lại thu hút được thêm người tham gia và đồng minh, như những gì đã xảy ra tại Minneapolis.

5. Học hỏi từ thử thách khó khăn nhất đã được giải quyết thành công

Cơ sở dữ liệu toàn cầu về hành động phi bạo lực (GNAD) của Swarthmore có một bộ sưu tập đồ sộ nhất được biết tới từ trước tới nay về 72 chiến dịch đấu tranh dân quyền. Đa số các chiến dịch này đều bị tấn công, thường là do những người dân thường phẫn nộ, không ở trong lực lượng cảnh sát.

Dù vậy, hầu như tất cả đều tìm ra cách để tiếp tục chiến dịch của họ dù gặp phải cản trở bằng vũ lực. Gần một nửa trong số 72 chiến dịch đã tận dụng việc bị tấn công đó để gia tăng quy mô và sức mạnh, bằng cách phát huy “nghịch lý của việc đàn áp”.

Nếu các nhà hoạt động trẻ chưa xem bộ phim Eyes on the Prize (Hãy đừng rời mắt khỏi giải thưởng) và những phim khác về phong trào dân quyền, thì đây chính là lúc để xem.

Trong những tình huống mà sự phân cực trong xã hội còn dữ dội hơn thời đại ngày nay, những người da đen và các đồng minh da trắng của họ đã phải đối mặt với sự khủng bố và đã giành chiến thắng.

Nhà hoạt động ngày nay sẽ tạo ra thêm những công cụ sáng tạo giúp phong trào đối phó được với nguy hiểm và đe dọa. Tôi nghĩ rằng những công cụ hữu hiệu nhất được sáng tạo ra khi chúng ta thực hành sự can đảm trong đời sống của mình. Và những gì chúng ta thừa kế được từ các phong trào trước đây là một khởi đầu rất tốt.

Nguồn bài dịch5 phương pháp giúp các phong trào đối phó với những hành vi đe dọa và tấn công

Nguồn ảnh: Cảnh sát giải tán người biểu tình trong một cuộc biểu tình chống Trung Quốc ở Hà Nội vào ngày 9 tháng 12 năm 2012/ AFP.

Tác giả bài viết: George Lakey là người đồng sáng lập nhóm hành động Earth Quaker Action Group – tổ chức vừa giành được thắng lợi trong chiến dịch kéo dài 5 năm, buộc một ngân hàng lớn của Mỹ ngừng tài trợ cho việc khai thác than đá trên đỉnh núi. Bên cạnh việc giảng dạy ở trường đại, ông đã hướng dẫn 1.500 buổi workshop trên khắp thế giới và dẫn dắt nhiều dự án của các nhà hoạt động ở cấp độ địa phương, quốc gia và quốc tế. Ông là tác giả của rất nhiều cuốn sách và bài viết, trong đó có bài tiểu luận “Vạch chiến lược cho một cuộc cách mạng sống”, nằm trong cuốn sách Toàn cầu hóa sự giải phóng (Globalize Liberation) của David Solnit. Ông bị bắt lần đầu tiên trong một vụ biểu tình ngồi để đấu tranh cho dân quyền và lần gần đây nhất là khi biểu tình chống khai thác than đá trên đỉnh núi cùng nhóm EQAG của mình.

Comments

comments