Áp dụng lý thuyết tâm lý học: “bất hòa nhận thức” để thuyết phục mọi người

Nguồn ảnh: http://cafebiz.vn

Một trong những nhiệm vụ khó khăn của những nhà hoạt động là phải thuyết phục mọi người tin tưởng vào lý do họ hành động để nhận được sự hỗ trợ cần thiết. Tuy nhiên, trong quá trình thảo luận và tranh luận, chúng ta sẽ bắt gặp những người sẽ từ chối lắng nghe, hoặc cho rằng các nhận định, lý do của chúng ta là sai so với niềm tin vốn có của họ. Đâu là cách đối diện với những tình huống này?

Dĩ nhiên việc từ chối tranh luận để tránh bất hòa hoặc căng thẳng leo thang đôi khi là cần thiết. Tuy nhiên thay đổi xã hội không thể chỉ đến từ một cá nhân hay một nhóm nhỏ, chúng ta cần nhận được sự ủng hộ của càng nhiều người càng tốt. Nhưng để thuyết phục một người thay đổi niềm tin đã ăn sâu bám rẽ vào cuộc sống của họ nhiều năm, chuyển đồng ý với ý kiến của mình khi họ đã, bạn cần phải hiểu hiểu cơ chế tâm lý của quá trình thay đổi nhận thức.

Có một lý thuyết tâm lý gọi là Cognitive dissonance – Bất hòa về nhận thức được nhà tâm lý học Leon Frestinger đưa ra vào cuối thập nhiên 50 của thế kỷ 20. Thuyết này được hiểu đơn giản như sau: Bất hòa nhận thức là cảm giác căng thẳng hoặc khó chịu khi một người cùng một lúc nhận thức hai hoặc nhiều hơn các niềm tin, ý tưởng hoặc giá trị trái ngược nhau. Sự khó chịu này được kích hoạch khi niềm tin của một người bị va đập với những bằng chứng mới trái với niềm tin vốn có của họ. Lúc này họ sẽ liên tục bị tấn công bởi những nghi ngờ. Và để thoát khỏi cảm giác khó chịu này, họ sẽ tìm cách giải quyết mâu thuẫn. Họ sẽ tự trấn an mình, hoặc chỉ thu thập các thông tin phù hợp với niềm tin của mình, tránh tiếp xúc với các thông tin trái với niềm tin của họ.

Trong thực tế, có 4 cách mà con người thường sử dụng để giảm mức độ của bất hòa nhận thức:

– Thay đổi hành vi hoặc sự nhận thức

– Bào chữa cho hành vi hoặc nhận thức bằng cách thay đổi sự xung đột nhận thức

– Bào chữa cho hành vi hoặc nhận thức bằng cách thêm vào các nhận thức mới

– Phớt lờ hoặc từ chối thông tin xung đột với các nhận thức/niềm tin hiện tại

Ví dụ với một người đang cố gắng giảm cân, nhưng vẫn muốn ăn bánh ngọt, đây sẽ là các cách họ làm mình bớt cảm giác tội lỗi tương ứng với 4 cách trên:

  • Tôi sẽ không ăn một cái bánh ngọt nào nữa cả

  • Tôi cho phép mình ăn 2 cái bánh ngọt một tuần

  • Tôi sẽ dành thêm 30 phút thể dục để tiêu diệt hết calo từ chiếc bánh ngọt đã ăn

  • Cái bánh ngọt đó không phải là đồ ăn có quá nhiều đường

Hãy nghĩ lại việc bạn đã chọn một món ăn không ngon lắm giữa rất nhiều những món ngon khác tại một nhà hàng, và rồi tự an tủi mình rằng dù sao thì nó cũng là món ăn nhiều rau xanh và tốt cho sức khỏe. Hoặc bạn có từng chỉ chú ý đọc các nhận xét tốt về chiếc điện thoại mới mua của mình trên internet sau khi một vài người bạn nói rằng bạn có thể đã mua được một cái tốt hơn hẳn với cùng số tiền.

Bây giờ hãy nghĩ đến việc cố gắng thay đổi niềm tin sâu sắc đối với một số người người xung quanh bạn:

Nguồn ảnh: https://www.damkhoinghiep.vn

Bạn nói với một người lính đã từng hy sinh cả tuổi thanh xuân của họ rằng đáng nhẽ cuộc chiến của họ đã không nên xảy ra.

Bạn nói với một đảng viên 20 năm tuổi của một đảng rằng lý tưởng mà đảng đó theo đuổi là thiếu thực tế, thế giới văn minh đã từ bỏ nó, thậm chí là sợ hãi nó từ lâu lắm rồi.

Bạn nói với bố mẹ bạn rằng việc lên tiếng với những sai trái của một chính quyền là việc cần thiết và không vi phạm pháp luật.

Bạn nói với bạn bè bạn rằng việc một quốc gia chỉ có một đảng, không có cạnh tranh là một trong những lý do chính dẫn đến tham nhũng, chứ không chỉ là hiện tượng “một con sâu làm rầu nồi canh”.

Những việc trên rất khó đúng không? Nhưng trước khi mỉa mai rằng những người không chịu thay đổi suy nghĩ là bảo thủ hay ngu dốt thì hãy tự hỏi bản thân, bạn có dễ dàng thay đổi nhận thức, thừa nhận mình đã sai lầm khi làm một việc, khi đã tin chắc chắn vào một điều gì đó không?

Ví dụ: Đây là cách người nghiện thuốc lá bào chữa cho hành vi của mình bằng cách thay đổi niềm tin để giảm thiểu xung đột nhận thức về sự có hại của thuốc lá:

  • Hút thuốc lá làm bình tĩnh hơn khi tôi bị căng thẳng

  • Hút thuốc lá giúp tập trung hơn

  • Hút thuốc lá giúp dễ giao thiệp xã hội

  • Các bằng chứng y học nói rằng hút thuốc lá có hại thường nói quá lên

  • Một ngày nào đó mình sẽ chết, tại sao không hưởng thụ cuộc sống và làm điều mình thích

  • Hút thuốc không có hại hơn nhiều thứ nguy hiểm khác con người vẫn làm

Nếu câu trả lời là không, thì bạn cũng không nên tự dằn vặt bản thân quá nhiều, bởi vì đó là điều tự nhiên của tâm lý con người, được mô tả bởi lý thuyết bất hòa nhận thức ở trên. Nhưng đây là lúc bạn cần tự nhìn nhận lại thất bại trong việc thuyết phục người khác và thấu hiểu những người quyết bảo vệ đến cùng cho niềm tin của họ.

Hiều về thuyết bất hòa nhận thức này sẽ giúp bạn thông cảm cho những người không muốn thay đổi niềm tin của họ- vì nó rất đau đớn, khó chịu. Từ sự cảm thông này, bạn sẽ giữ được sự bình tĩnh và cởi mở trong quá trình tranh luận và thảo luận, tránh phỉ báng niềm tin của người có tư tưởng đối lập.

Tuy nhiên, kiến thức không chỉ giúp chúng ta hình thành thái độ đúng, nó còn giúp chúng ta tìm ra phương pháp đúng. Câu hỏi đặt ra là làm thế nào bạn có thể giúp người đối diện giảm thiểu được bất hòa nhận thức để cởi mở với những niềm tin mới, nhận thức mới, thông tin mới. Dựa vào 4 cách mà con người thường sử dụng, bạn không thể để họ phớt lờ hoặc từ chối thông tin, nhưng cũng rất khó để thay đổi nhận thức của họ ngay lập tức. Hãy thử cách thay đổi nhận thức dần dần bằng việc tạo cơ hội cho họ bào chữa cho nhận thức của chính họ, sau đó mới đưa cho họ một lý thuyết mới hơn, với các lập luận xác đáng hơn để họ có thể tin vào:

  1. Bào chữa cho hành vi hoặc nhận thức bằng cách thay đổi sự xung đột nhận thức: Nếu ai đó vẫn luôn tin rằng nhà nước chỉ có một Đảng là tốt vì nó duy trì được sự ổn định thì bạn có thể thay đổi một chút ít nhận thức của họ bằng việc lập luận rằng cạnh tranh lành mạnh không tạo ra bất ổn. Lấy ví dụ về việc người tiêu dùng đã được hưởng lợi ra sao từ việc xuất hiện nhiều công ty sản xuất ra nhiều sản phẩm và cạnh tranh nhau trên thị trường và không hề có sự hỗn loạn nếu có hành lang pháp luật tốt.

  2. Bào chữa cho hành vi hoặc nhận thức bằng cách thêm vào các nhận thức mới: Bạn có thể cung cấp các thông tin tương tự, nhưng không phải là thông tin xung đột trực tiếp với nhận thức hiện có. Bạn có thể nói rằng có thể các lý tưởng của Đảng Cộng Sản là tốt, nếu thế thì tại sao phải ngại cạnh tranh với một vài các lý tưởng của các Đảng phái khác. Đảng Cộng sản vẫn có thể giành chiến thắng nếu nhiều người tin yêu vào sự lãnh đạo của nó. Vấn đề không phải là loại bỏ Đảng và các giá trị mà người đối diện của bạn đang tin tưởng và ủng hộ, vấn đề ở đây là cho các đảng phái khác cơ hội được cạnh tranh, cho dù nó không tốt bằng Đảng đang nắm quyền.

Hy vọng lý thuyết tâm lý học này có thể giúp bạn giải thích một số hiện tượng và áp dụng vào thực tế để tạo được ảnh hưởng trong quần chúng.

Comments

comments