Cách chiến thắng Cộng sản Liên Xô bằng ca hát

“Một số cuộc cách mạng được khơi dậy bởi sự thù ghét. Một số khác là để trả thù. Nhưng có một cuộc cách mạng là về niềm hi vọng. Và âm nhạc.”.

Hate Change lược dịch từ: Singing Revolution

Những bài ca từ trong quá khứ

25 năm trước, vào tháng 9/1991, Liên Xô chính thức công nhận Estonia, Latvia và Litva là các quốc gia độc lập. Đó là kết quả ngoạn mục, có được nhờ công lao của các nhà hoạt động suốt nhiều năm. Những sự kiện ấy bắt đầu từ năm 1987, khi các nước Baltic đòi lại quyền tự do ngôn luận và tụ họp công cộng, lên tới đỉnh điểm vào tháng 3/1990, khi các chính quyền mới đắc cử tuyên bố giành lại độc lập cho quốc gia của họ. Suốt bốn năm ròng rãi tranh đấu, người dân của Estonia, Latvia và Litva đã chứng minh rằng hoạt động chính trị phi bạo lực được thực hiện một cách kiên quyết, bền bỉ, sẽ có thể đạt được những thắng lợi tưởng chừng không thể. Trước đó, chưa bao giờ ba quốc gia nhỏ này đạt được những thành công chính trị ngoạn mục như thế trong một cuộc đấu tranh phi bạo lực, chống lại một cường quốc hạt nhân có kích thước gấp 50 lần họ.

Tên gọi “Cuộc Cách mạng Ca hát” xuất phát từ việc các nước Baltic sử dụng các bài hát làm một biểu tượng hợp nhất và vũ khí phi bạo lực để đấu tranh dành quyền dân tộc tự quyết. Nghệ sĩ người Estonia – Heinz Valk – đã viết (1988): “Một quốc gia tạo ra được cuộc cách mạng của mình bằng ca hát và tươi cười cần được coi là một tấm gương tuyệt vời cho tất cả”.

Cuộc Cách mạng Ca hát, hình ảnh tại Riga, Latvia năm 1991. Nguồn: Internet.

Hè năm đó, chính sách kiểm duyệt của Liên Xô được dỡ bỏ khi các ca sĩ trong những cuộc biểu tình chính trị và các buổi trình diễn ca nhạc, đã làm sống lại Quốc ca của Estonia, Latvia và Litva (khi đó bị cấm). Chỉ vài tháng trước đó, những người dám công khai mang lá cờ của các quốc gia độc lập đó còn bị bắt giữ, nhưng tới tháng 7/1988, công an đã hoàn toàn bất lực, không ngăn chặn nổi hàng ngàn người công khai cầm và phất những lá cờ đó. Không khí quần chúng rất hoan hỉ khi họ bắt đầu biết tới nhiều bài ca nữa, thuộc nhiều thể loại như rock, hợp xướng, dân ca, nói lên lòng yêu nước, niềm tin tôn giáo cũng như niềm vui giản dị của tự do ngôn luận.

Hơn hai triệu người dân ba nước Baltic đã nắm tay nhau (hơn 600km) ca hát để đòi độc lập. Nguồn: rahvarinne.ee.

Tới năm 1989, khi một triệu người Baltic cùng nắm tay, kết thành một chuỗi dài, trải khắp từ Tallinn tới Riga, rồi Vilnius, một nhóm nhạc Rock đến từ ba quốc gia này đã sáng tác ra một nhạc phẩm lừng danh, về ba chị em (tức là ba quốc gia Baltic) đang thức tỉnh để đòi quyền căn bản của mình. Và trong mùa hè năm 1990 (sau khi tuyên bố độc lập vào tháng 3), người dân Baltic đã cùng “trưng bày” về nền độc lập tại ba festival hợp xướng ở cấp quốc gia.

Đó là sự trưng bày công cộng về nền dân chủ tham chính, tự tổ chức: hàng chục ngàn ca sĩ từ khắp các vùng miền của nước này đã cùng hòa trong niềm vui sướng, tuần hành qua những con đường của các thành phố thủ đô mới được thiết lập lại và bước lên sân khấu như một dàn đồng ca. Từng bước một, người Baltic tiến lên phía trước. Một diễn giả trên sân khấu tại Estonia đặt câu hỏi:

– Tự do sắp đến rồi, phải không?

– Không. Không phải là tự do đang sắp đến. Mà là, chúng ta đang đi về hướng tự do. Và chúng ta biết rằng một ngày nào đó, chúng ta sẽ tới.

Hình ảnh tổng thống Vytautas Landsbergis của Litva thời điểm đó. Nguồn: Internet.

Tháng 1/1991, Liên Xô bắt đầu ra tay đàn áp. Xe bọc thép và quân lính tuần tiễu qua các con phố, và chiếm đóng các đầu mối thông tin liên lạc trước tiên: các tổng đài điện thoại, các nhà in, đài phát thanh, truyền hình. Tại tháp truyền hình Vilnius, lính Liên Xô đã tràn qua những người dân đang cố thủ, khiến 14 người chết và hàng trăm người bị thương. Người Baltic liền dựng nên những lá chắn sống xung quanh các thành viên nghị viện mới đắc cử để bảo vệ cho pháo đài cuối cùng của nền dân chủ. Tổng thống Vytautas Landsbergis kêu gọi người dân Litva kiềm chế, và không sử dụng bạo động để chống lại quân Liên Xô: “Hãy nhìn vào mắt của người ở gần bạn, và hãy hát lên. Những bài hát đã giúp cho chúng ta suốt nhiều thế kỷ… Những hãy bỏ lại những cảm giác giận dữ, thù hận… Đừng chú ý tới những tiếng súng đạn ấy, hãy cứ ca hát!”.

Các chiến thuật phi bạo lực đã đặt mỗi binh lính của đối phương trước lựa chọn: tấn công hay không tấn công những người đang tươi cười ca hát, những buổi ca hát ôn hòa này; giữa việc phục tùng hay bất phục tùng mệnh lệnh. Giới lãnh đạo Liên Xô, kể cả các sĩ quan tại chỗ lẫn chỉ huy tại Mát-xcơ-va, cũng đối mặt lựa chọn: tắm máu hay tìm kiếm giải pháp hòa bình? Cuối cùng, phần tốt đẹp trong họ đã thắng thế, và họ chọn cách rút quân.

Người dân Estonia trên cả nước đã hợp lại cùng nhau để đòi độc lập, năm 1991. Nguồn: rahvarinne.ee.

Từ tháng 1 đến tháng 8/1991, các đơn vị đặc nhiệm của Liên Xô đã nhằm vào các đồn biên phòng của ba nước Baltic, và sát hại dã man những người lính biên phòng tại đó để thể hiện quyền lực, nhưng họ đã thất bại trong việc kích động bạo lực từ phía những người dân yêu hòa bình này. Và cho tới tháng 12/1991, Liên Xô chính thức tan rã.

Thành công của các nước Baltic đã đi vào sử sách thế giới về phản kháng phi bạo lực, để lại cho các thế hệ sau một niềm hy vọng rằng những thay đổi chính trị tưởng chừng như không thể, lại là điều có thể thực hiện. Ngày nay, những bài dân ca, rock, hợp xướng ấy của Cuộc Cách mạng này, vẫn được hát lên trong các buổi hòa nhạc mang tính tưởng niệm, và vẫn mang cái tinh thần phản kháng ấy. Chúng như một khung cửa sổ để nhìn vào thế giới của những con người quả cảm, đã xác nhận một điều là sức mạnh tinh thần có thể chiến thắng được sức mạnh bạo lực.

… và hiện tại

Sự đe dọa sử dụng bạo lực nhằm vào người Baltic vẫn còn tiếp tục cho tới ngày nay, biểu hiện qua những cuộc diễn tập quân sự mang tính thù địch ở vùng biên giới của họ. Người Baltic luôn chuẩn bị sẵn sàng cho cả việc phòng vệ quân sự và phản kháng phi bạo lực.

Ký ức về Cuộc cách mạng Ca hát của người Estonia, cách đây vài năm. Nguồn: Internet.

Và họ tiếp tục ca hát, không chỉ như một phương tiện dành độc lập hay một phản ứng với các mối đe dọa bạo lực, mà như một mục đích tự thân. Ca hát nằm ở phần chính yếu của sứ mệnh quốc gia, một mục tiêu cốt lõi khi người dân Estonia, Latvia và Litva khai sinh ra ba nước cộng hòa độc lập của họ vào năm 1918 và rồi trở lại vào năm 1990. Truyền thống lễ hội ca hát đã có từ thế kỷ 19, lại nở rộ sau sự chấm dứt của bá quyền Soviet 25 năm trước, để rồi đơm hoa kết trái khi bước vào thế kỷ 21. Năm 2003, những lễ hội ca hát ấy của người Baltic đã được UNESCO đưa vào danh sách những kiệt tác Di Sản Văn Hóa Phi Vật Thể Của Nhân Loại.

Tháng 7/2014, ban tổ chức của Hội thi dàn đồng ca thế giới đã tuyên bố việc lần đầu tiên trao Giải thưởng Dàn Hợp Xướng Thế Giới Vì Hòa Bình cho ba nước Baltic: Estonia, Latvia và Litva. Trong bài phát biểu khi nhận giải, Bộ trưởng Bộ Văn Hóa của Latvia nói: “Cuộc Cách Mạng Ca Hát đã cho thấy rằng các quốc gia có thể đấu tranh giành tự do và độc lập mà không có bạo lực và đổ máu. Sức mạnh của lời ca có thể thắng được sức mạnh của khí giới.”. Vào tháng đó, Latvia đăng cai Hội Thi Dàn Đồng Ca Thế Giới, với sự tham gia của 27.000 ca sĩ từ 70 quốc gia.

15/7/2014. Hội thi (Olympic) dàn đồng ca thế giới tại thủ đô Riga, Latvia. Đội dàn đồng ca đến từ Nga phất lá cờ thời đế quốc có in dòng chữ: “Chúng tôi là người Nga. Thiên Chúa ở cùng chúng tôi.”. Nguồn: eurasiareview.com

Sự kiện này diễn ra hai năm một lần, nhấn mạnh tầm quan trọng của tình hữu nghị quốc tế thông qua lời ca tiếng hát, vậy nhưng, một trong các đội dàn đồng ca, đại diện cho nước Nga, đã diễu hành trong một buổi lễ của festival này và phất lá cờ thời Đế Quốc Nga, một lá cờ có hình con gấu trong tư thế tấn công, và lá cờ khác với dòng chữ “Chúng tôi là người Nga. Thiên Chúa ở cùng chúng tôi.”. Bóng ma của chiến tranh lại hiển hiện ngay cả trong một sự kiện mang tính hòa bình, nơi tụ họp của các giọng ca trên khắp địa cầu.

Một bài ca của thời Cách Mạng 1990 của Estonia vẫn còn gây xúc động khi được hát lại ngày nay, với một câu hỏi “Bài ca này còn có thể tiếp tục giữ chúng ta bên nhau không?” Liệu có một khúc quanh diệu kỳ nào đó của lịch sử có thể một lần nữa chứng minh cho lẽ phải của một bài thơ có từ năm 1873 (vẫn sống trong kho tàng thi ca của Latvia) rằng “Sức mạnh của lời ca có thể đẩy lùi chiến tranh.”? Người Baltic dường như tin rằng điều đó là có thể. Trong buổi tập dượt cuối cùng cho Festival Ca Hát Toàn Quốc của Estonia, người nhạc trưởng thúc giục cả dàn hợp xướng cùng hát một ca khúc mới trong phần trình diễn đầu tiên “Hãy hát thật rõ ràng, sao cho người ta nghe được thấy nó khắp cả đường đi tới Lasnamäe !” (một khu vực nói tiếng Nga của vùng Tallinn). Bài ca đó, tựa đề là “Hãy chạm tới” nói lên những ngôn từ êm dịu của tình yêu “Anh sẽ chạm tới em với sự bình an và vui tươi trong anh; Hãy chạm vào anh với sức mạnh của sự tốt lành trong em! Cánh cửa thiên đường đã mở rộng khi chúng ta đến bên nhau, để lại sau lưng mọi ưu phiền, và chúng ta hát lên.”.

Tác giả: Guntis Šmidchens - Phó Giáo sư chuyên ngành Nghiên cứu về các nước Baltic, tại Khoa Nghiên Cứu về vùng Scandinavia của Đại Học Washington.

Comments

comments