Phần 4: Chiến thuật đấu tranh bằng tiếng cười

Hài hước giúp bạn dễ dàng thu hút mọi người. Không những thế, sự hài hước giúp xua tan nỗi sợ hãi và giúp cho hoạt động của bạn trở nên “chất” hơn.

Biên dịch: Hạnh Nguyên | Biên tập: Hate Change

CÁC HOẠT ĐỘNG SỬ DỤNG CHIẾN THUẬT HÀI HƯỚC HIỆU QUẢ:

1. Ghép ảnh- chế ảnh thực hiện bởi hiều nghệ sĩ và nhà hoạt động ở Ai Cập.

Ảnh ghét của Tổng thống Mubarak. Nguồn ảnh: Internet

Họ ghép ảnh của Tổng thống Mubarak vào poster của các bộ phim nổi tiếng. Những hình ảnh này đã được lan truyền nhanh chóng trên mạng internet. Sự hài hước trong các poster này đã có tính chất “giải thiêng” đối với hình ảnh và quyền lực của Mubarak, và khuyến khích những người dân thường, vốn không tự coi mình là nhà hoạt động, giờ đã dám đứng lên phản đối tổng thống của họ, thậm chí là bằng phương thức giễu cợt.

Công cụ sử dụng: Phần mềm chỉnh sửa ảnh kỹ thuật số, Facebook, Blog, Email, YouTube.

2. Video trào phúng vì nhân quyền thực hiện bởi Mạng lưới những người lao động tình dục ở khu vực Châu Á – Thái Bình Dương (APNSW)

Những người hành nghề mãi dâm đã làm các video trào phúng để phản đối những quy định pháp luật mang tính kì thị đối với nghề nghiệp của họ, trong đó sử dụng các chính trị gia nổi bật làm nhân vật chính. Bằng cách cho chiếu những video này ở các quán bar, karaoke, hộp đêm…, các cô gái hành nghề đã tự nâng cao nhận thức cho nhau tại chính nơi làm việc của họ. Những video này cũng được chiếu tại các cuộc họp và hội nghị vận động chính sách nhằm trình bày cho giới lập pháp về cộng đồng người lao động tình dục và các vấn đề của họ. Một trong những video đó đã có gần 10.000 lượt xem online.

Công cụ được sử dụng: máy quay video kỹ thuật số, phần mềm chỉnh sửa video, blip.tv, YouTube, blog.

3. Website mỉa mai thực hiện bởi các nhà hoạt động ở Belarus.

Họ đã tạo ra một nhóm các website mà họ gọi là Lunet nhằm mục đích chế giễu ngày sinh nhật của Tổng thống AlexanderLukashenko, sau khi ông ta quyết định gia tăng mức độ kiểm duyệt internet. Hai trong số các trang web của Lunet là: LuJournal và LuTube, mô phỏng theo LiveJournal và YouTube. Những trang này chứa đầy các nội dung tuyên truyền của chế độ, nhưng được đặt giữa các bài đăng với nội dung mỉa mai. Điều này nhằm gây chú ý đến sự kiểm duyệt internet và bắt giữ các blogger vì mục đích chính trị.

Công cụ được sử dụng: Blog, LiveJournal, YouTube

LÊN KẾ HOẠCH HÀNH ĐỘNG:

1. Đảm bảo các chiến thuật trong chiến dịch phù hợp với điểm mạnh của những người mà bạn muốn huy động. Ví dụ như: chiến dịch sử dụng áp-phích tại Ai Cập đã tận dụng lợi thế của thanh niên về kỹ thuật chỉnh sửa ảnh và mong muốn truyền bá những hình ảnh hài hước trên internet.

2. Phi tập trung hóa: Không ai là người phụ trách chính hay chiến dịch nào là chủ đạo trong các hoạt động của LuNet. Điều này cho phép nhiều người có thể tham gia để tạo ra, chia sẻ các hình ảnh và trang web châm biếm. Đồng thời, công việc giúp đảm bảo không ai phải gánh toàn bộ rủi ro từ việc chế nhạo một lãnh tụ đầy quyền lực.

Tạo không khí vui vẻ cho chiến dịch. Nguồn ảnh: Internet

3. Cân nhắc cách thức thu hút được đông người tham gia: Loại hình thông điệp mà bạn có thể truyền tải đi trong một bối cảnh ít trang trọng, như trong các quán bar-karaoke, quán rượu– có thể rất hiệu quả trong việc giảm bớt nỗi sợ hãi của mọi người và khiến họ cảm thấy bản thân mình có sự liên hệ, gắn kết đối với vấn đề bạn nêu ra. Điều này cũng đúng trong trường hợp chọn thực hiện hành động của mình tại những nơi mà mọi người thường giao lưu qua mạng internet.

4. Tạo không khí vui vẻ, thoải mái và có được sự ghi nhận về mặt xã hội có thể là một nhân tố thúc đẩy rất hiệu quả. Là một phần của công việc chế ảnh Tổng thống Mubarak thành áp-phích của phim hay tạo ra nhóm website riêng nhằm chế nhạo Tổng thống Lukashenko, mọi người để lại các lời bình luận trên trang mạng xã hội, blog, và các trang chia sẻ ảnh, video của nhau, cùng những lời phản hồi tích cực trên mỗi bức ảnh mới mà họ đăng tải. Sự tưởng thưởng này (dù một cách không chính thức) dành cho việc tham gia vào chiến dịch chung, có thể giữ cho mọi người tiếp tục quan tâm ngay cả khi chiến dịch của bạn hướng tới một vấn đề hóc búa hoặc nghiêm trọng.

NGHIÊN CỨU TÌNH HUỐNG

Chiến dịch: Nhảy Flash mob ở Belarus

Người thực hiện: Các nhà hoạt động Belarus

Địa điểm: Các quảng trường tại Belarus, 2006

Để phản ứng trước cuộc bầu cử tổng thống gây tranh cãi tại Belarus vào năm 2006,  các nhà hoạt động đã dùng internet để kêu gọi mọi người tham gia biểu tình phản đối chính quyền Lukashenko. Họ đã tổ chức nhiều buổi tụ tập bất ngờ, chớp nhoáng tại nơi công cộng – gọi là flash mob, với sự tham gia của rất nhiều người, rồi sau đó nhanh chóng tự giải tán. Những buổi flash mob này hầu hết được chuẩn bị trước từ 1 đến 2 ngày thông qua các trang web, blog, tin nhắn điện thoại, liên lạc online. Những hoạt động này có tầm quan trọng đặc biệt, vì chính quyền Belarus cấm đoán các hoạt động tập thể ở nơi công cộng mà không xin phép.

Bạn trẻ trong chiến dịch bị bắt vì ăn kem cùng nhau. Nguồn ảnh: Internet

Trong một lần tụ tập, có một nhóm từ 40-50 người cùng bước vào một quảng trường trong khi đang ăn kem. Hành động này nhằm gây chú ý một cách hài hước tới những hạn chế đối với quyền tụ tập nơi công cộng. Mặc dù những bạn trẻ tham gia hoạt động này không làm gì cả, ngoài việc ăn kem cùng nhau, tuy vậy, một vài người trong số đó đã bị bắt giữ. Những người khác liền chụp ảnh vụ bắt bớ và chúng ngay lập tức được đăng lên LiveJoural và các trang web khác.

Hoạt động tụ tập này đã thu hút được rất nhiều sự chú ý từ truyền thông quốc tế. Zhenya Mantsevich – một nhà báo và blogger ở Belarus, nói: “Kết quả của những buổi tụ tập flash mob này là đã làm cho nhiều người nhận thấy mức độ tàn bạo và ngu ngốc của chính quyền, vì ngay cả khi chỉ ăn kem mà cũng bị bắt. Mọi người thấy trong xã hội đang có gì đó không ổn.”

Công cụ sử dụng: Sử dụng cả trang cá nhân và trang cộng đồng trên LiveJournal cùng với chương trình trò chuyện ICQ và tin nhắn văn bản trên điện thoại di động.

Phạm vi lan tỏa: Đã có 12 sự kiện flash mob diễn ra để phản ứng lại cuộc bầu cử năm 2006, trong đó những sự kiện đông người nhất có tới 100-200 người tham dự. Hầu hết những người tham gia là cư dân của thủ đô Minsk.

Chi phí: Chỉ mất chi phí cá nhân nhỏ khi gửi tin nhắn SMS.

Thời gian: Kéo dài từ vài giờ đến vài ngày để phối hợp đủ người cho một điểm flash mob, nhưng không kéo dài lâu hơn, nhằm tránh việc thông tin công bố về việc tụ tập có thể đến tai của an ninh.

THỰC HIỆN CHIẾN DỊCH HÀI HƯỚC CỦA BẠN:

Hãy tự đặt câu hỏi:

 Bạn có đề nghị mọi người tự chế ra các tài liệu như ảnh, video, phim hoạt hình- như một phần của chiến dịch không? Làm thế nào để chia sẻ trực tuyến những sản phẩm truyền thông đó và cần phải làm gì để bảo mật danh tính cho những người tham gia?

Dân mạng Việt Nam chế ảnh về con rồng ở Hải Phòng

– Có thể khó theo dõi hết được tất cả các hình ảnh và video mà mọi người thực hiện trong một chiến dịch sử dụng chiến thuật hài hước hoặc châm biếm. Bạn sẽ làm cách nào để lưu trữ được hết những sản phẩm đóng góp của mọi người?

– Làm cách nào để cân bằng giữa một bên là sự tôn trọng cần có đối với những người liên quan trong các vấn đề đang nêu ra với một bên là tính chất chế giễu của nội dung? Bao nhiêu là đủ để bạn có thể vừa chế giễu mà lại vẫn giữ được sự đáng tin cậy đối với mọi người?

– Liệu có những hậu quả nghiêm trọng nào có thể xảy ra trong khu vực mà bạn đang hoạt động không, đối với những người chỉ trích Chính quyền và những nhân vật quyền lực?

– Bạn có tiếp cận trực tiếp các phương tiện truyền thông để công khai hóa hành động và chiến dịch của mình không?

–  Có mối quan hệ nào giữa chiến dịch mang tính tự phát hay chế giễu của bạn với những hoạt động mang tính ”truyền thống” hơn, do các tổ chức khác đấu tranh trong lĩnh vực “quyền” đang thực hiện không? Có nên cố gắng kết nối với các tổ chức này ở một dạng thức nào đó không?

– Bạn sẽ làm thế nào để thu hẹp khoảng cách giữa những bài đăng trên mạng của mọi người với các hoạt động ngoài đời thực?

Những cách khác nhau bạn có thể sử dụng:

1. Nếu bạn không thể sử dụng Twitter hoặc dịch vụ khác để gửi tin nhắn đến nhóm để phối hợp hành động nhanh chóng, hoặc bạn cần bảo mật cho nội dung liên lạc, thì hãy gửi tin nhắn trực tiếp đến điện thoại của những người ủng hộ. Người ”lao động tình dục” đã làm cách này để tạo ra một sự kiện flash mob, trong đó mỗi người tham gia cầm một chiếc ô màu đỏ và mở bung ra (đây là biểu tượng của chiến dịch) – tại vị trí ngay phía trước trụ sở các cơ quan chính quyền và chỉ thông báo trước đó vài giờ.

2. Bạn có thể sử dụng nhạc chuông điện thoại để lan truyền thông điệp. Sau cuộc bầu cử năm 2004 tại Philippines, một cuộc hội thoại của Tổng thống trên điện thoại bị lộ và là bằng chứng cho thấy có sự gian lận trong bầu cử khi đó. Cuộc hội thoại này đã được ghép nhạc để tạo ra một bản nhạc chuông điện thoại, và đã trở thành một trong những bản nhạc chuông được download nhiều nhất trên thế giới. Một tổ chức đã cung cấp đoạn băng được cho là bản ghi âm nguyên gốc của cuộc hội thoại này và kêu gọi mọi người tham gia ghép nhạc để tạo ra bản nhạc chuông đặc sắc cho mình.

3. Sử dụng những hình ảnh châm biếm đã được đăng trên blog và các trang mạng xã hội bằng cách chỉnh sửa cho phù hợp để dùng làm áp- phích, tờ rơi, hoặc tác phẩm nghệ thuật đường phố.

4. Ngoài việc tạo ra các trang web châm biếm như kiểu Lunet, bạn có thể tạo ra các trang web thời sự mang nội dung chế giễu, với mục đích chỉ trích truyền thông kiểm duyệt của nhà nước, và cũng để cung cấp những thông tin và sự kiện thực tế theo một cách thông minh và gây bất ngờ.

Nhạc chế về tình trạng ngập lụt ở Tp. Hồ Chí Minh lan tỏa khi quan chức không thể  giải quyết được vấn nạn này. Nguồn: Youtube

PHƯƠNG TIỆN THIẾT YẾU

Bạn có thể tận dụng sự hài hước để tạo ra những bản nhạc chuông đặc sắc cho riêng mình. Nếu bạn muốn hướng sự chú ý của người dân đến những phát ngôn, bình luận của các chính trị gia, hoặc nhân vật của công chúng, bạn có thể ghi âm lại từ trên đài, TV và ghép thêm nhạc để tạo ra bản nhạc chuông của riêng mình. Audacity là một phần mềm với mã nguồn mở miễn phí sẽ giúp bạn làm điều này. Phần mềm này rất dễ sử dụng và cho phép tạo mới bản nhạc hoặc trộn lẫn các bản ghi âm lại với nhau. Website Audacity Wiki sẽ hướng dẫn bạn một cách chi tiết để tạo một bản nhạc chuông độc đáo. Bạn có thể chia sẻ bản nhạc chuông mới tạo trên trang web của bạn và trên các trang web nhạc chuông phổ biến như để phổ biến rộng hơn.

MỘT SỐ LỜI KHUYÊN VỀ CHIẾN THUẬT HÀI HƯỚC

Alaa – nhà hoạt động Ai Cập, chuyên gia công nghệ và phát triển mã nguồn mở, nói về tính hài hước và cách gửi các thông điệp có sức lan tỏa cực lớn: “Ở Ai Cập, một chế độ độc tài đã tồn tại trong suốt 25 năm nay. Nếu như tôi nhận được một câu chuyện châm biếm về ông Tổng thống, tôi sẽ chuyển nó cho 10 người bạn của tôi và mỗi người bạn đó sẽ lại tiếp tục chuyển tiếp cho bạn bè của họ. Câu chuyện đùa đó có thể bị thay đổi trong quá trình lan truyền đi, nhưng quan trọng là nó được lan truyền cực kỳ rộng rãi và nhanh chóng.”

Các bạn trẻ nhẩy flash mod trong hoạt động xã hội vận động hiến máu. Nguồn ảnh: Internet

Ý kiến của một nhà vận động chính sách tại Belarus về các hạn chế của Internet: “Chiến dịch flash mob ở Belarus đã không thực sự được nhiều người tham gia ở một số vùng, bởi nó phụ thuộc vào những người sử dụng internet, và khi đó thì việc sử dụng Internet không được mạnh lắm ở các vùng khác ngoài thủ đô. Nhưng các sự kiện flash mob này lại rất quan trọng vì chúng cho thấy những ý tưởng mới mẻ, sáng tạo, và đã đem được rất nhiều người trẻ tụ lại cùng nhau-những người mà khả năng là trước đó chưa từng tham gia vào bất cứ hoạt động chính trị hay dân sự nào.”

Sami Gharbia, tổ chức Global Voices, nói về việc thách thức quyền lực của giới cai trị: “Hài hước là một bước đi đầu tiên để phá vỡ những điều cấm kị và nỗi sợ hãi. Việc khiến cho mọi người có thể cười đùa về những thứ nguy hiểm như là độc tài, đàn áp, kiểm duyệt – ấy chính là thứ vũ khí đầu tiên để đương đầu với những nỗi sợ hãi đó…. Không đánh bại được sự sợ hãi thì bạn không thể tạo ra thay đổi nào cả. Chính vì vậy, hài hước là chiến thuật vô cùng hiệu quả.”

Xem thêm:

Phần 1: Tập hợp mọi người lại để cùng hành động

Phần 2: Sức mạnh của việc ghi hình

Phần 3: Hình ảnh hóa các chiến dịch xã hội của bạn

Comments

comments