Cuộc cách mạng Nhân dân tại Philippines: Không một ai bỏ cuộc trước nỗi sợ

Cuộc cách mạng Nhân dân (còn được gọi là cuộc Cách mạng EDSA và cuộc cách mạng Philippine năm 1986) là một loạt các cuộc biểu tình nổi tiếng ở Philippines đã bắt đầu vào năm 1983 và lên đến đỉnh điểm vào năm 1986. Các phương pháp phi bạo lực đã được sử dụng trong một chiến dịch lâu dài nhằm chống lại bạo lực  của chế độ Marcos và gian lận bầu cử. Cuộc cách mạng phi bạo lực này dẫn đến việc lật đổ Tổng thống Ferdinand Marcos và phục hồi của nền dân chủ của Phillipines. Nó cũng tạo nên cảm hứng cho người dân tại rất nhiều các quốc gia tại Châu Á, châu Phi và nhiều nơi trên thế giới tranh đấu cho dân chủ và nhân quyền.

Hate Change xin giới thiệu cùng bạn đọc bản dịch của chúng tôi từ bài tổng hợp THE PEOPLE POWER REVOLUTION IN THE PHILIPPINES: I SAW NO ONE YIELD TO FEAR tại Tavaana.

Biên dịch: Liam Pham | Biên tập: Hate Change

Tầm nhìn và Động lực

Ferdinand Marcos trở thành Tổng thống thứ 10 của Philippines vào năm 1965. Mặc dù đã có nhiều thành tích như ban hành một số dự án về hành chính công và tăng cường sức mạnh của quân đội của Philippines trong suốt hai nhiệm kỳ (được quy định trong Hiến pháp), Marcos đã dựng lên một thể chế độc tài với đặc trưng là tệ sùng bái cá nhân, đàn áp các phong trào phi bạo lực của sinh viên, gài bẫy các chính trị gia vào một vụ đặt bom do chính quyền đứng sau dàn dựng, và tuyên bố thiết quân luật năm 1972 – sự kiện đã dẫn tới việc bắt bỏ tù nhiều nhà lãnh đạo chính trị đối lập.

Benigno “Ninoy” Aquino là một nhà lãnh đạo đối lập, người đã thường xuyên chỉ trích Marcos. Những chỉ trích này xuất hiện liên tục trong suốt sự nghiệp chính trị của Marcos và nó trở thành một mối đe dọa cho sự tồn tại của chính quyền Marcos. Do đó, năm 1971, trong một cuộc mít-tinh của Đảng Tự Do, Aquino đã bị kết tội oan trong việc dàn dựng vụ đánh bom tại Quảng Trường Miranda. Vụ tấn công này thực chất đã được lên kế hoạch bởi cận vệ của Marcos. Vụ đánh bom sau đó bị cho là sự kiện khởi đầu của một cuộc nổi dậy của phiến quân cộng sản, và khiến Marcos tuyên bố thiết quân luật ngày 21 tháng 9 năm 1972.

Hai ngày sau tuyên bố của Marcos, Aquino bị tống giam với những tội danh là giết người, sở hữu trái phép vũ khí và lật đổ chính quyền bởi “vai trò” của ông trong vụ đánh bom ở Quảng trường Miranda. Bị giam giữ gần 3 năm trước khi bắt đầu phiên toàn xét xử mình, Aquino đã tuyệt thực để phản đối sự bất công trong việc bị xét xử tại một tòa án quân sự vào tháng 4 năm 1975. Cuộc tuyệt thực này đã khiến ông sụt gần 20 kg sau 40 ngày không ăn. Ngày 25 tháng Chín năm 1977, một hội đồng quân sự ra phán quyết Aquino là có tội đối với tất cả các tội danh, kết án tử hình; tuy nhiên, việc thi hành án đã không được thực hiện và ông đã mòn mỏi chịu đựng trong tù trong suốt 8 năm sau đó. Sau khi phải chịu hai cơn đau tim nặng năm 1980, Aquino và gia đình ông được chấp nhận cho đi Hoa Kỳ để chữa trị. Ở đây ông trải qua một cuộc phẫu thuật tim nhân tạo và sau đó ở lại gần 3 năm để viết hai cuốn sách và đi diễn thuyết khắp nơi để tố cáo chế độ Marcos.

Sau khi nghe được tin đồn rằng Marcos đang bệnh nặng sắp chết, Aquino về nước năm 1983 với khát vọng vực dậy lại lực lượng đối lập của Philippines. Khi vừa xuống máy bay, ông đã bị tay sai của Marco bắn chết. Sự kiện này đã chỉ làm cho những đòi hỏi dân chủ càng mạnh mẽ thêm. Theo lời của bà Cory, phu nhân của ông Aquino: “Đất nước đã được đánh thức bởi phát súng chói tai đó”. Hơn hai triệu người đã tham dự lễ tang của Ninoy Aquino, nhằm thể hiện với chính quyền Marcos rằng tầm nhìn của Aquino về một Philippines tự do và dân chủ sẽ còn đó, ngay cả khi thiếu vắng ông. [1]

Hình ảnh Marcos và Aquino. Nguồn ảnh: Rappler

Mục tiêu

Sự phẫn nộ của quần chúng ngày càng tăng sau vụ ám sát Aquino đã xây dựng nên nền tảng cho phong trào đòi dân chủ của dân Philippines.  Dù chính quyền có tiến hành điều tra về vụ ám sát, nhưng sự thật vẫn bị giấu nhẹm, điều này càng làm khuấy động bất ổn chính trị. Qua các cuộc biểu tình diễn ra khắp thủ đô Manila, được dẫn dắt bởi bà Cory – phu nhân của Aquino, những người ủng hộ Aquino kiên quyết đòi chế độ phải công bố sự thật.

Cory, phu nhân của ông Aquino. Nguồn ảnh: Internet

Để huy động được một phong trào dân chủ rộng khắp, bà Cory Aquino đã cần sự hỗ trợ của đài phát thanh Radio Veritas, một đài phát thanh phát sóng 24 giờ, ở tần số AM, nằm dưới sự quản lý của Giáo hội Công Giáo, bởi vì đài phát thanh này đã đóng vai trò là phương tiện liên lạc chủ yếu của đối lập dân chủ. Do tất cả các cơ quan truyền thông độc lập với chính quyền đều đã bị đóng cửa, Cory Aquino và các đồng sự của bà đã dùng đài Radio Veritas để truyền thông tin cho người dân Philippines biết về những diễn biến chính trị và tổ chức cho họ những cuộc biểu tình phi bạo lực. Sau khi chồng bà – ông Ninoy Aquino bị ám sát, Marcos đã ngăn chặn không cho truyền thông địa phương loan tin về cái chết của Aquino, và đài Radio Veritas, đài duy nhất ở Philippinesphát tin tức về vụ ám sát Nghị sĩ Aquino, đã huy động được hai triệu người ủng hộ đến dự đám tang của ông. [2] Theo lời của cựu Chủ tịch đại học Philippines, ông Francisco Nemeo: “Việc huy động vài triệu người chỉ trong vòng vài giờ sẽ rất khó khăn, nếu không muốn nói là không thể, nếu không có đài Radio Veritas.” [3]

Với sự giận dữ dâng cao của dân chúng, Marcos tổ chức một cuộc bầu cử sớm vào ngày 7 tháng 2 năm 1986, để chứng tỏ với cộng đồng quốc tế rằng ông ta có được sự ủng hộ từ quần chúng Phi-líp-pin. Đại diện phe đối lập là bà Cory Aquino, người mà mặc dù đã cố gắng đứng ngoài chính trường, nhưng rốt cuộc đã quyết định ra tranh cử. Sau một cuộc bầu cử gian trá trắng trợn mà theo đó Marcos dành chiến thắng, phe đối lập đã đổi chiến thuật và phát động một phong trào phản kháng phi bạo lực gồm nhiều phương diện, bao gồm những chiến dịch rút vốn ra khỏi các công ty do Marcos sở hữu cho đến nỗ lực huy động đông đảo quần chúng tại quảng trường Epifanio de los Santos Avenida – quảng trường chính ở thủ đô.

Lãnh đạo

Tiếp bước di sản của chồng mình, Cory Aquino đã trở thành thủ lĩnh của phong trào dân chủ Phi-líp-pin. Chồng của bà từng tuyên bố rằng: “Thứ vĩ đại đem lại sự ‘chính danh’ của một chính phủ là phiếu bầu, chứ không phải là súng đạn”. và như thế, Cory tiếp tục di sản về phản kháng phi bạo lực của chồng mình để đòi hỏi một chính quyền có trách nhiệm trước người dân.[4] Được gọi là “Vị thánh Dân chủ” bởi Tạp chí Time, Cory Aquino đã truyền cảm hứng cho người dân Philippines để phản đối sự bất công một cách ôn hòa và mãnh mẽ như chưa từng có trong lịch sử đất nước, và thành công của bà cũng đã truyền cảm hứng cho những cuộc cách mạng phi bạo lực khắp Á châu và trên thế giới. Theo ghi nhận của Anwar Ibrahim, thủ lĩnh đối lập của Ma-lai-xi-a, “Cuộc đấu tranh của Aquino và sự thành công trong việc củng cố nền dân chủ hiến định tại Philippines là một trong những cuộc đấu tranh mang tính biểu tượng trong 25 năm cuối cùng của thế kỷ 20, và Đức Tổng giám mục Desmond Tutu vẫn thường nhắc đến những cống hiến của Aquino cho phong trào dân chủ như là cảm hứng làm thay đổi bối cảnh chính trị của Nam Phi.[5]

Trải lòng về vai trò của mình trong giai đoạn chuyển tiếp về dân chủ của Phi-líp-pin, bà Cory Aquino giải thích: “Tôi không có công thức nào để hạ bệ một nhà độc tài hay xây dựng một nền dân chủ. Tất cả những thứ tôi có thể khuyên đó là hãy quên bản thân mình đi, và chỉ nghĩ đến dân tộc của bạn. Người dân luôn là những người sẽ khiến thay đổi diễn ra”.[6]

Môi trường dân sự

Chính quyền Marcos đã không đếm xỉa gì tới các quyền tự do dân sự và chính trị của người dân Philippines, mà chỉ quan tâm tới sự tồn vong của bản tân nó. Báo chí bị kiểm duyệt gắt gao, và tất cả các đài phát thanh, truyền hình (ngoại trừ đài Radio Veritas) đều nằm dưới sự điều hành của chính quyền. Marcos tự mình đánh thuế tất cả mọi giao dịch thương mại diễn ra, quốc hữu hóa toàn bộ hệ thống sòng bài tại Philippinesđể đảm bảo rằng mình có một dòng tiền ổn định từ các khoản hối lộ.[7]

Tổ chức Ân xá Quốc tế ghi nhận rằng giữa những năm 1972 và 1977, đã có hơn 60.000 vụ bắt bớ mang tính chính trị được thực hiện theo lệnh của Marcos, và việc tra tấn trở thành rất phổ biến. [8] Hệ thống tư pháp vừa không độc lập vừa bất công. Kể cả sau khi có sự tiết lộ rằng Tướng Fabian Ver và vài sĩ quan quân đội khác chính là thủ phạm lên kế hoạch và thực hiện vụ ám sát Ninoy Aquino, nhưng Marcos quyết định không truy tố tướng Ver, vì quyền lực và tầm ảnh hưởng của ông ta trong giới  tướng lĩnh tại Philippines.

Thông điệp và Đối tượng người nghe

Cory Aquino tuyên bố:“Tôi không đòi phát động một cuộc cách mạng bạo lực. Cách đó đã hết thời rồi…Bây giờ là thời đại của đấu tranh bất bạo động vì công lý. Điều đó có nghĩa là dùng những biện pháp ôn hóa để tích cực chống lại cái ác”.[9] Aquino, thông qua đài Radio Veritas và các nguồn tin tức độc lập khác không chịu sự kiểm soát của Marcos, đã cổ vũ người dân Philippines tẩy chay những doanh nghiệp có dính líu tới chế độ Marcos, trong đó bao gồm một số ngân hàng, tập đoàn truyền thông trong nước, và các công ty đa quốc gia như Coca-cola.[10]

Vào ngày 15 tháng 2 năm 1986, để phản đối tuyên bố thắng cử tổng thống của Marcos, Aquino đã tổ chức một buổi lễ tuyên thệ nhậm chức riêng. Sự kiện này đã giành được sử ủng hộ mạnh mẽ từ quần chúng. Một tuần sau, một số đông các lãnh đạo quân đội Philippines đã “phản tỉnh”, chấm dứt sự ủng hộ đối với chính quyền Marcos, và ra thông cáo trên đài Radio Veritas kêu gọi người dân Philippines tập trung tại quảng trường chính của Manila, Epifanio de los Santos Avenida, để ủng hộ việc từ nhiệm của các tướng tá này vào ngày 22 tháng 2.

Suốt ba ngày sau đó, từ 23 đến 26 tháng 2, phong trào dân chủ đã tổ chức một cuộc biểu tình lịch sử, dọc khắp quảng trường Epifanio de los Santos, với khoảng 2 triệu người tham gia. Với sự ủng hộ mạnh mẽ đó từ phía quần chúng, ngày càng nhiều thành viên từ các bộ máy quân sự và chính trị gia nhập vào phe đối lập. Theo lời cựu Bộ trưởng Quốc phòng Philippines, ông Juan Ponce Enrile: “Thật là ngược đời. Lực lượng quân đội chúng tôi là những người đáng lẽ ra phải đang làm công việc bảo vệ người dân, nhưng trên thực tế lại đang được chính người dân bảo vệ”.[11] Những diễn biến đó đã buộc Marcos phải ra lệnh cho quân đội không dùng vũ lực chống lại người biểu tình, tạo điều kiện cho giai đoạn chuyển tiếp về dân chủ. [12]

Các hoạt động nhằm tiếp cận rộng rãi

Hình ảnh trong cuộc cách mạng. Nguồn ảnh: Internet

Do việc bóp nghẹt truyền thông trong suốt thời kỳ thiết quân luật của Marcos, cộng đồng quốc tế chỉ được tiếp cận một cách rất giới hạn các tin tức từ Philippines. Mãi đến cuộc bầu cử năm 1986 giữa Cory Aquino và Marcos, thế giới mới có cơ hội để thấy hết sự thối nát của chế độ và sự phản kháng của người dân Philippines. Trong một thủ đoạn nhằm để tạo sự chính danh cho quyền lực của mình đối với người dân, Marcos đã cho phép Phong trào của Công dân Toàn Quốc vì Tự do bầu cử (NAMFREL) – một cơ quan giám sát bầu cử đặt ở trong nước, được phái tình nguyện viên đến các địa điểm bỏ phiếu để giám sát bầu cử.

Tuy nhiên, thay vì củng cố cho sự tồn tại của chế độ, điều này lại mở ra cánh cửa dân chủ, bởi vì các tình nguyện viên của NAMFREL đã ghi lại hết các vụ việc hăm dọa người bỏ phiếu diễn ra khắp nơi, cũng như sự gian lận bầu cử, rồi công khai những thông tin đó cho cả các cơ quan quốc tế lẫn quốc nội. [13]Việc đưa tin ra thế giới về những gian lận bầu cử đó, cùng với sự bùng lên sau đó của phong trào dân chủ, đã đưa tới một sự đoàn kết tinh thần khắp toàn cầu để ủng hộ cho phong trào, buộc Marcos phải từ bỏ quyền lực và đi lưu vong. Cory Aquino đã được bầu ra một cách dân chủ và đã tuyên thệ nhậm chức Tổng thống Philippines vào ngày 25 tháng 2 năm 1986, báo hiệu một thời kỳ mới của nền chính trị dân chủ tại Philippines.

Nguồn tham khảo

News & Analysis

“Corazon Aquino 1933-2009: The Saint of Democracy”. Hannah Beech. Time Magazine, August 17 2009.

“Ninoy Aquino”. Wikipedia.

“Philippines (2009)”. Freedom House “Freedom in the World” Report.

Books

Ackerman, Peter and Jack Duvall. A Force More Powerful. St. Martin’s Press, 2000.

Manalang, Joey. People Power, an Eyewitness History, The Philippine Revolution of 1986. Writers and Readers Publishing, Inc.

Multimedia

“Ninoy Aquino’s memorable speech (1/9) in Los Angeles”. Youtube.

DZRH. “Marcos-ver”. Recorded 1986, Published 15 December 2007. Radio.

Footnotes
[1] Ackerman, Peter and Jack Duvall. A Force More Powerful. St. Martin’s Press, 2000. 371.
[2]‑ Ibid. 370.
[3] McCargo, Duncan. Media and Politics in Pacific Asia. Rutledge-Curzon, 2003. 20.
[4] “Ninoy Aquino’s memorable speech (1/9) in Los Angeles”. Youtube.
[5] “Corazon Aquino 1933-2009: The Saint of Democracy”. Hannah Beech. Time Magazine, August 17 2009.
[6] “Corazon Aquino Quotes.” ThinkExist.com.
[7] Ackerman and Duvall, 374.
[8] Ibid.
[9] Ibid. 384.
[10] Ibid.
[11] Ibid. 388.
[12] DZRH. “Marcos-ver”. Recorded 1986, Published 15 December 2007. Radio.
[13] Ackerman and Duvall, 382.

 

Comments

comments