Phần 6: Đơn giản hóa các vấn đề phức tạp

Chiến thuật này trả lời cho câu hỏi: Làm sao để sử dụng các dữ liệu phức tạp? Nó hữu ích khi bạn muốn bày tỏ và chia sẻ các thông tin phức tạp hay khó tiếp cận tới những người thực sự cần nó hoặc đông đảo công chúng.

Biên dịch: Hạnh Nguyên  | Biên tập: Hate Change

CÁC HOẠT ĐỘNG SỬ DỤNG THÀNH CÔNG CHIẾN THUẬT

Ảnh chiến dịch lập bản đồ trợ cấp nông nghiệp. Nguồn ảnh: Internet

1. Chiến dịch lập bản đồ trợ cấp nông nghiệp ở Thụy Điển thực hiện bởi tổ chức FarmSubsidy.org và các nhà vận động ở Thụy Điển.

Khi tổ chức FarmSubsidy.org bắt đầu thu thập thông tin về các khoản trợ cấp nông nghiệp được cấp từ chính phủ Thụy Điển, lượng dữ liệu thu nhận được quá lớn, khiến chúng trở nên khó hiểu. Để hiểu và trình bày các dữ liệu này một cách mạnh lạc, thuyết phục, họ đã chia ô các vùng trên Google Map theo khoản trợ cấp nhận được để mọi người có thể phóng to (zoom in) và biết số tiền nào được đổ về đâu, tự nghiên cứu và rút ra kết luận cho bản thân.

Công cụ sử dụng: Yêu cầu cung cấp thông tin theo đạo luật Tự do Thông tin FOIA, Xapian Database (phần mềm mã nguồn mở), Google Maps, website.

Minh họa bằng hình ảnh về cuộc khủng hoảng ở Darfur. Nguồn ảnh: Interntet

2. Minh họa bằng hình ảnh về cuộc khủng hoảng ở Darfur thực hiện bởi các nhà vận động/chuyên gia kỹ thuật làm việc với Bảo tàng tưởng niệm thảm sát người Do Thái (Holocaust) ở Mỹ.

Nhóm các nhà vận động và chuyên gia kỹ thuật đã hợp tác để tạo ra một bản đồ 3D phức hợp, thể hiện mức độ thiệt hại xảy ra ở trên 2000 thôn làng, chỉ ra vị trí của 2,5 triệu người phải đi sơ tán và tị nạn; đồng thời cho phép truy cập tới rất nhiều hình ảnh, đoạn video, và lời khai của các nhân chứng tại Darfur.

Công cụ sử dụng: Google Earth, dữ liệu lấy từ Liên Hợp Quốc và Tổ chức Ân xá quốc tế (Amnesty International), hình ảnh và video, trang web.

LÊN KẾ HOẠCH HÀNH ĐỘNG:

1. Tìm hiểu các hướng dẫn liên quan đến quyền tự do tiếp cận thông tin ở nơi chạy chiến dịch của bạn. Bạn có thể hợp tác với những người ở nước khác, nhờ họ thu thập các thông tin mà bạn cần bằng cách yêu cầu từ phía chính phủ nước họ.

Ảnh minh họa lên kế hoạch. Nguồn ảnh: Internet

2. Xây dựng các tiêu chí và quy trình rõ ràng trong việc xác thực dữ liệu cần dùng trong chiến dịch. Ai có thể giúp bạn tổng hợp và hiểu được dữ liệu?

3. Diễn giải chúng bằng ngôn ngữ thông thường: Nếu dữ liệu bao gồm các từ ngữ chuyên môn khó hiểu với số đông quần chúng, ai có thể giúp diễn giải chúng?

4. Khiến dữ liệu trở nên có ý nghĩa: Đôi khi các dữ liệu được để mở cho công chúng tiếp cận, nhưng lại rất khó để rút ra được kết luận từ chúng, vì chúng được đăng tải dưới dạng văn bản tĩnh, không thể tìm kiếm hoặc đối chiếu. Bạn sẽ làm thế nào để khiến cho những dữ liệu kiểu đó trở nên hữu ích?

5. Cân nhắc đối tượng mục tiêu và phương tiện: Một số công cụ, như Google Maps hay Google Earth, có thể đòi hỏi cấu hình máy tính hoặc băng thông internet cao. Hãy suy nghĩ kỹ về những đối tượng người mà chiến dịch của bạn hướng tới: công cụ nào dễ tiếp cận và sử dụng đối với họ?

NGHIÊN CỨU TÌNH HUỐNG:

Tiêu đề: Fair Play (Chơi đẹp)

Đối tượng: Tổ chức Fair Play Alliance

Địa điểm: Thủ đô Bratislava của Slovakia

Fair Play sử dụng quyền yêu cầu theo luật về tự do thông tin để tiến hành thu thập các hóa đơn và chứng từ khác liên quan đến các chi tiêu của chính phủ Slovakia, bổ sung những tài liệu đó vào cơ sở dữ liệu của trang web, và kêu gọi mọi người sử dụng thông tin này để tạo nên thay đổi chính trị. Zuzana Wienk, thành viên của Fair Play cho hay: “Chúng tôi bắt đầu thử nghiệm cách làm này trong một vụ bê bối lớn gần đây ở Slovakia liên quan đến các nguồn tài trợ từ Liên hiệp châu Âu. Giới truyền thông đã phát hiện ra rằng các hợp đồng được trao cho những công ty có mối quan hệ mật thiết với các quan chức. Dựa vào những quy định pháp luật về tự do thông tin, chúng tôi bắt đầu yêu cầu ngày càng nhiều dữ liệu về những dự án giữa các công ty này với các vị bộ trưởng, kèm theo hóa đơn và chứng từ kế toán. Chúng tôi lập các biểu đồ từ những thông tin nhận được và đưa chúng lên mạng. Chúng tôi còn scan các hóa đơn và đăng tải công khai.” Rất mau chóng, các tổ chức phi chính phủ, nhà báo, người dân và học giả bắt đầu tự mình phân tích dữ liệu và viết về chúng. Suzana cho biết:“đã xuất hiện những diễn đàn rất tích cực, sôi nổi, dựa trên các bài viết đó. Điều này khiến chúng tôi tin rằng sự tham gia của công chúng trong những cuộc điều tra này là cần thiết, rằng họ quan tâm, có kỹ năng và hiểu biết chuyên môn.” Bằng việc đảm bảo quyền truy cập thông tin, một cuộc tranh luận đã được tạo ra xoay quanh vấn đề chi tiêu công và áp lực đòi thay đổi đã  gia tăng đến độ Bộ trưởng Bộ xây dựng Slovakia phải từ chức.

Công cụ sử dụng: Cơ sở dữ liệu tự điều chỉnh, các công cụ mã nguồn mở. Dữ liệu lấy từ các yêu cầu minh bạch thông tin theo luật về Tự do Thông tin( nhập trong Excel, hay đôi khi được scan hoặc đánh máy). Các công cụ rút trích nội dung trang web (web-scrapers) được sử dụng để lấy dữ liệu từ các nguồn trực tuyến.

Phạm vi lan tỏa: Dự án theo dõi các chi tiêu công trong Chính phủ Slovakia được mở rộng để theo dõi cả tài sản của các thành viên người Slovakia của nghị viện châu Âu. Trong vụ bê bối về tiền trợ cấp từ EU, Fair Play là một trong ba trang web được truy cập nhiều nhất ở Slovakia.

Chi phí: 4000 đô la Mỹ trong năm 2003 đã được sử dụng cho giai đoạn lập trình và kĩ thuật đầu tiên. Năm 2004, dự án đã thuê một điều phối viên để cập nhật cơ sở dữ liệu, và có chi phí là 12.000 đô la Mỹ.

Nguồn lực: Các sinh viên tình nguyện tham gia hỗ trợ việc cập nhật cơ sở dữ liệu. Các lập trình viên và phát triển web tình nguyện tham gia vào mạng lưới do Fair Play tổ chức để lên kế hoạch cho dự án.

Thời gian: 9 tháng để hoàn thành cơ sở dữ liệu đầu tiên vào năm 2003. Cập nhật thường xuyên hàng quý hoặc hàng năm, với dữ liệu mới có được từ những yêu cầu mới về minh bạch thông tin.

Ảnh chụp website của chiến dịch Fair Play (Chơi đẹp)

THỰC HIỆN CHIẾN DỊCH CỦA BẠN:

Đặt câu hỏi cho bản thân

– Bạn cần truy cập những dữ liệu cụ thể nào và làm sao để có được dữ liệu đó?

– Bạn làm thế nào để khiến công chúng quan tâm tới các yêu cầu cung cấp thông tin hoặc các kết quả phát hiện của mình?

– Làm cách nào để cho mọi người trong nhóm của mình cùng tham gia vào việc thu thập, xác minh và công khai hóa dữ liệu?

– Nếu khu vực của bạn chưa có đạo luật về tự do thông tin, còn có những hình thức nào khác để tạo áp lực công chúng mà bạn có thể sử dụng để tiếp cận được nguồn dữ liệu cần thiết?

– Có cách nào để minh họa dữ liệu của bạn bằng trực quan – thông qua bản đồ 2D – 3D, hoạt hình, video, hay áp phích?

– Bạn sẽ đề nghị mọi người hỗ trợ hoặc trực tiếp thực thi các công việc nào dựa trên các kết quả tìm kiếm/nghiên cứu của bạn?

– Bạn có chia sẻ các dữ liệu thu thập được cho những nhà hoạt động khác cũng đang cần chúng hay không? Điều này sẽ ảnh hưởng thế nào đến cách lưu trữ và phân loại dữ liệu?

Một số cách khác nhau để thực hiện

1. Nếu chính phủ công khai dữ liệu về một vấn đề nhưng chúng lại được dàn trải trên nhiều trang web khác nhau, bạn có thể tổng hợp chúng lại trên trang web của mình với những công cụ tìm kiếm và bình luận về nó.

Minh họa đơn giản hóa vấn đề. Nguồn ảnh: Internet

2. Với những chiến dịch không cần bảo mật danh tính, bạn có thể huy động mọi người trên mạng cho việc tổng hợp hình ảnh, câu chuyện, video bằng cách sử dụng trang wiki – trang web mà bạn có thể trao quyền chỉnh sửa cho bất kỳ ai. Trên đó, mọi người có thể đăng tải những thông tin mà cần sự xác thực, và bạn có thể hợp tác với những người khác để điều tra và chia sẻ những thông tin mà bạn phát hiện được. Luôn phải cân nhắc kỹ lưỡng xem làm sao để xác thực thông tin và đảm bảo những người liên quan không bị phác họa, đánh giá sai lầm.

3. Nếu không giỏi thiết kế đồ họa, bạn có thể đăng tải chiến dịch của mình như một lời mời tới những ai có thể tạo ra hình ảnh trực quan hay bản đồ cho dữ liệu của bạn, sao cho chúng dễ dàng tiếp cận đến đối tượng độc giả của mình.

4. Bạn có thể sử dụng các bản đồ để tạo một bản đồ mạng lưới, trong đó thể hiện mối quan hệ và các giao dịch giữa các tập đoàn, cá nhân, nhà tài trợ, và những đối tượng khác.

5. Cân nhắc xem chiến dịch của bạn mang tính chuyển động hay tĩnh tại. Một chiến dịch động sẽ cần nhiều thời gian hơn, nhưng rất quan trọng nếu như bạn đang lên án các vụ xâm phạm về quyền. Bất kể là các nào, hãy công khai rõ ràng điều mà bạn đang cố đạt được và bạn sẽ có phản ứng nhanh nhạy tới mức nào.

PHƯƠNG TIỆN THIẾT YẾU

Google Motion Chart là công cụ minh họa dữ liệu theo thời gian, để tạo lập biểu đồ chuyển động từ dữ liệu của bạn, trong đó thể hiện các nhóm thông tin đa dạng, có liên quan với nhau theo thời gian. Nó có thể biểu hiện thông số từ bất kỳ Google Spreadsheet nào được bạn kết nối đến đồ thị. Đồ thị có thể được chia sẻ trên trang web của bạn dưới dạng flash. Do Google Motion Chart dựa vào dữ liệu lưu trữ trong Google Spreadsheet, bạn phải có kết nối internet để cập nhật dữ liệu, và dữ liệu của bạn sẽ được lưu trữ trên các máy chủ do Google kiểm soát. Với những dữ liệu có tính nhạy cảm cao, đây có thể lại không phải là công cụ lý tưởng. Đoạn video này hướng dẫn cách cài đặt và sử dụng đồ thị.

MỘT SỐ LỜI KHUYÊN:

Zuzana Wienk, thành viên của Fair Play Alliance, nói về yếu tố địa phương hóa: “Hãy khéo léo chọn những công cụ nào là thích hợp nhất ở đất nước hay khu vực của bạn. Ở Ba Lan, chúng tôi không thể tạo một cơ sở dữ liệu trực tuyến như cách đã làm ở Slovakia vì công chúng không có quyền truy cập đến loại dữ liệu này – chẳng hạn, chúng tôi không thể tạo cơ sở dữ liệu để thể hiện cả các khoản đóng góp cho các đảng phái chính trị lẫn các mua sắm công. Bên cạnh đó, pháp luật về tự do thông tin ở mỗi khu vực cũng khác nhau.”

Ảnh minh họa: Nhận lời khuyên. Nguồn ảnh: Internet

Jack, thành viên của FarmSubsidy.org, nói về vấn đề truy cập: “Việc biết chính xác xem mình yêu cầu thứ gì là vô cùng quan trọng. Bạn phải biết được rằng chính phủ có nắm giữ dữ liệu này, và muốn vậy thì phải tìm hiểu xem họ nắm giữ các thông tin gì – bạn có thể tạo quan hệ với những viên chức  thân thiện, và họ có thể cho bạn biết, hoặc tìm hiểu quy định pháp luật xem Chính phủ cần nắm giữ những loại thông tin gì.”

Zuzana Wienk, thành viên của Fair Play Alliance, nói về  việc huy động đám đông cùng tham gia công việc: “Tôi có cảm giác xã hội đang thực sự thay đổi theo xu hướng gia tăng những hợp tác mang tính phi chính thức và hoạt động xã hội theo các mục đích chuyên biệt. Mọi người đều thông thạo và cởi mở trong việc tương tác và đóng góp, tuy nhiên, chúng ta cần tạo ra những không gian cho việc ấy, và không gian đó phải thu hút và đem lại cho họ thứ gọi là sự công nhận của công chúng dành cho những việc họ làm. Trang web là một không gian tuyệt vời cho mục đích đó.”

Xem thêm:

Phần 1: Tập hợp mọi người lại để cùng hành động

Phần 2: Sức mạnh của việc ghi hình

Phần 3: Hình ảnh hóa các chiến dịch xã hội của bạn

Phần 4: Chiến thuật đấu tranh bằng tiếng cười

Phần 5: Lan tỏa những câu chuyện cá nhân

Leave a Reply