Giới thiệu sách Đi tìm lẽ sống: Người nào có lý do để sống, thì có thể tồn tại trong mọi nghịch cảnh

Trần Huỳnh Duy Thức đã tuyệt thực sang ngày thứ 28. Biết về anh Thức đã từ lâu, từng theo dõi đợt anh tuyệt thực vào năm 2016 để phản đối các bất công trong trại giam, tôi đã nhiều lần tự hỏi làm thế nào một người có thể chấp nhận hy sinh tự do cá nhân, danh vọng, rồi lại tiếp tục chịu đựng khổ ải, sẵn sàng hy sinh mạng sống cho điều mà mình tin tưởng như vậy?

Tôi đã từng lo sợ cho chính mình, khi nghĩ đến việc bị đánh đập, bị tra tấn, bị mất tự do khi đọc thông tin về những nhà hoạt động tuyến đầu, nổi bật như Đoan Trang hay các tù nhân lương tâm như Mẹ Nấm, Thúy Nga… Nhưng rồi tình yêu với những giá trị sống tự do, hy vọng về một tương lai tốt đẹp cho người Việt Nam với quyền con người được tôn trọng đã khiến tôi chưa thể dừng bước.

Tôi đi tìm câu trả lời cho những lo lắng của bản thân, cũng như rất nhiều các nhà hoạt động khác: Nếu một mai bị đẩy vào đường cùng, mất đi tự do thì chúng ta sẽ đối diện với sự khổ ải ra sao? Làm thế nào để tiếp tục tồn tại mà không bị tuyệt vọng hay tha hóa trong môi trường tù tội độc hại? Và tôi tìm thấy “Đi tìm lẽ sống” (Tên tiếng anh: Man’s search for meaning) trong hành trình chuẩn bị tinh thần cho những điều xấu nhất có thể xảy ra đối với một nhà hoạt động ở Việt Nam.

Ảnh bìa cuốn sách được dịch ra tiếng Việt

“Đi tìm lẽ sống” là cuốn sách ghi lại trải nghiệm của bác sĩ tâm lý Viktor Frankl, người đã trải qua nghịch cảnh trong tại tập trung của Đức quốc xã vì là người Do Thái. Nhưng thông điệp của quyển sách không phải về sự tàn bạo của Đức quốc xã, hay là những khó nhọc, đau khổ mà Viktor và những nạn nhân khác đã trải qua, mà là về nguồn sức mạnh đã giúp ông tồn tại. Danh ngôn của triết gia nổi tiếng người Đức Nietzche “Người nào có lý do để sống, thì có thể tồn tại trong mọi nghịch cảnh” được xuất hiện nhiều lần trong các trang sách, đã thể hiện gần như trọn vẹn tinh thần của Liệu pháp ý nghĩa (logotherapy) của Viktor.

Những trải nghiệm kinh hoàng của tác giả trong trại tập trung đã củng cố quan điểm chính của ông rằng: Cuộc sống không chỉ là tìm kiếm khoái lạc hay quyền lực, mà là đi tìm ý nghĩa cuộc sống. Nhiệm vụ lớn lao nhất của mỗi kiếp người là tìm ra ý nghĩa trong cuộc sống của mình. Viktor đã nhìn thấy ba nguồn ý nghĩa cơ bản của đời người: thành tựu trong công việc, sự quan tâm chăm sóc đối với những người thân yêu và lòng can đảm khi đối mặt với những thời khắc gay go của cuộc sống.

Ông cho rằng đau khổ tự bản thân nó không có ý nghĩa gì cả, chính cách phản ứng của chúng ta mới khoác lên cho chúng ý nghĩa. Frankl đã viết rằng: “Cách một người chấp nhận số phận và những đau khổ của mình, cách một người dám vượt qua những thử thách đó, đem lại cho người đó nhiều cơ hội để hiểu được ý nghĩa sâu xa của cuộc sống ngay cả trong những hoàn cảnh khắc nghiệt nhất. Người đó có thể giữ vững lòng quả cảm, phẩm giá và sự bao dung, hoặc người ấy có thể quên mất phẩm giá của con người và tự đặt mình ngang hàng loài cầm thú trong cuộc đấu tranh khắc nghiệt để sinh tồn”.

Ông thừa nhận, chỉ có một số ít tù nhân của Đức quốc xã là có thể giữ được những phẩm chất này, nhưng “chỉ cần một ví dụ như thế cũng đủ chứng minh rằng sức mạnh bên trong của con người có thể đưa người ấy vượt lên số phận nghiệt ngã của mình”. Những người như vậy không chỉ có ở trại tập trung. Ở đâu con người cũng phải đương đầu với số phận và cũng có cơ hội đạt được những điều gì đó từ chính nỗi đau của mình.

Ông cho rằng, có những thế lực vượt quá khả năng kiểm soát của bạn và có thể lấy đi mọi thứ mà bạn có, chỉ trừ một điều, đó là việc bạn luôn được tự do lựa chọn cách thức mà mình sẽ phản ứng trước hoàn cảnh. Nếu một người không thể thay đổi hoàn cảnh khiến mình đau khổ, thì người đó vẫn có thể chọn cho mình một thái độ sống.

Ông kể lại một câu chuyện mà ông nghe được trong một cuộc phỏng vấn trên truyền hình quốc gia Áo với một bác sĩ chuyên khoa tim người Ba Lan. Trong Thế chiến thứ II, vị bác sĩ này đã giúp đỡ cho việc thành lập một tổ chức kháng chiến của những Do Thái tại Warsaw. ‘’Đó quả thật là một hành động anh hùng”- người phóng viên thán phục. Vị bác sĩ bình tĩnh đáp “Quý vị biết đấy, để cầm một khẩu súng và bắn, thì không phải là điều gì ghê gớm cả, nhưng nếu bọn Đức quốc xã dẫn anh tới một phòng hơi ngạt hay tới một ngôi mộ tập thể để hành hình, và anh không thể làm gì khác ngoài việc đi con đường của mình với thái độ đường hoàng – thì anh sẽ hiểu, và đây mới là điều tôi cho là anh hùng”.

Trần Huỳnh Duy Thức dùng tính mạng mình như một vũ khí duy nhất để phản đối việc cán bộ trại giam buộc anh nhận tội để được đặc xá. Từ trước đến nay anh chưa bao giờ thừa nhận mình có tội, và kể cả món hời là “tự do được ban tặng” cũng không thể làm anh thay đổi thái độ vì anh tự biết mình không có tội. Anh đang mạnh mẽ theo đuổi ý nghĩa của đời mình- thay đổi Việt Nam tốt đẹp hơn, cho dù chính nó là nguyên nhân đẩy anh tới nghịch cảnh.

Nếu một cá nhân lựa chọn trở thành một nhà hoạt động đấu tranh cho các quyền tự do và nhân quyền ở Việt Nam, thì hẳn rằng họ đã lường trước được những khó khăn, nguy hiểm của sự nghiệp này. Trên hành trình đó, bạn có thể bị bạn bè xa lánh, gia đình ngăn cản, hoặc bị đánh đập, tù tội nhưng bạn có toàn quyền chọn thái độ sống trước nghịch cảnh. Mọi đau khổ đều có ý nghĩa của nó, một khi bạn biết, tại sao bạn lại trở thành một nhà hoạt động.

Đi tìm lẽ sống của Viktor Frankl là một trong những quyển sách kinh điển, được dịch ra nhiều ngôn ngữ và tiêu thụ được hàng triệu bản. Tôi tin rằng đây là quyển sách có sức mạnh trong việc thay đổi suy nghĩ của nhiều người và là một tác phẩm giá trị cho những nhà hoạt động Việt Nam khi đối mặt với sự khắc nghiệt của việc bị đàn áp.

Nguồn: Bài viết có sử dụng nhiều đoạn văn trong sách: Đi tìm lẽ sống

Comments

comments