Hiều về tự do biểu đạt căn bản: (Phần 4) – Tự do biểu đạt và mạng internet

Quyền tự do biểu đạt trở lên quan trọng trong kỷ nguyên thông tin với sự phổ biến của internet. Ngày nay, một lượng kiến thức phong phú được tạo ra và ngay lập tức được đưa lên mạng internet để mọi người đều có khả năng tiếp cận bằng một chi phí hợp lý. Mạng internet đã làm tăng cơ hội tiếp cận và truyền bá thông tin hơn rất nhiều khi so sánh với báo in, truyền hình truyền thống.

Mỗi cá nhân ngày nay có thể tự do phát biểu ý kiến của mình trên mạng internet dưới nhiều hình thức: viết báo, biết blog, tạo video, đưa ý kiến trên các forum… và gần như ngay lập tức phổ biến ý kiến tới rất nhiều người ở mọi nơi. Tương tự như thế, bất cứ cá nhân nào có khả năng tiếp cận interntet đều có thể tìm được thông tin phong phú ở nhiều góc độ và mức độ. Internet đã trở thành một mảnh đất màu mỡ cho tự do biểu đạt và việc thực hành quyền này phát triển sâu rộng trên internet hơn bất cứ nơi đâu.

Quyền sử dụng internet có được coi là một trong các quyền cơ bản của con người hay không vẫn còn có nhiều tranh cãi. Tuy nhiên với sự phát triển của khoa học và công nghệ, và cách con người ngày nay sử dụng internet trong cuộc sống, quyền sử dụng internet có mối liên hệ mật thiết đến quyền tự do biểu đạt.

Năm 2011, trong một báo cáo lên Uỷ ban Quyền con người của Liên hiệp Quốc, Frank La Rue, Báo cáo viên Đặc biệt của Liên hiệp Quốc về Tự do biểu đạt và Tự do tư tưởng, nhấn mạnh “Internet là một trong những công cụ mạnh mẽ nhất của thế kỷ 21 để tăng cường tính minh bạch của bộ máy quyền lực, đẩy mạnh khả năng truy cập thông tin và sự tham gia của công dân để xây dựng những xã hội dân chủ.”

Tuy nhiên cùng với các thuận lợi trong việc tiếp cận internet của người dân, các chính phủ lại gặp khó khăn trong việc ngăn chặn các công dân của mình tiếp cận với một số nguồn tài nguyên có thể là trái phép ở quốc gia này nhưng hợp pháp ở các quốc gia khác chẳng hạn như các ấn phẩm tình dục và phát ngôn thù ghét. Chẳng hạn luật pháp Đức và Pháp cấm các phát ngôn thù hận, trong khi các biểu đạt này vốn được lưu hành tự do tại Hoa Kỳ, nơi mà điều này được bảo vệ bởi tu chính án số 1, Hiến pháp Hoa Kỳ.

Chúng ta hãy cùng tìm hiểu một số lập luận thường được sử dụng để hạn chế biểu đạt trên internet

Các ấn phẩm độc hại trên internet

Các chính phủ có thể đưa ra các đạo luận hạn chế việc sử dụng và tiếp cận internet trên danh nghĩa bảo vệ trẻ em, phụ nữ hoặc mọi người khỏi những ảnh hưởng xấu của các sản phẩm độc hại trên internet.

Câu hỏi đặt ra là làm thế nào chính phủ biết được đâu là các ấn phẩm độc hại với công chúng? Ai sẽ là người kiểm duyệt các ấn phẩm đó và ngăn cản người dùng tiếp cận nó? Và chính phủ có khả năng ngăn cản một nhóm đối tượng nhất định mà họ quan ngại về việc bị ảnh hưởng, chẳng hạn như trẻ em, hay sẽ chặn toàn bộ người dùng?

Phỉ báng trên internet

Những quy định về phỉ báng rõ ràng đã được áp dụng cho việc giao tiếp trên internet cho dù các biểu đạt được thể hiện dưới dạng một trang web, một banner quảng cáo, các thảo luận trong một diễn đàn hoặc thư điện tử. Những giao tiếp trên Internet có thể gây tổn thương đến thanh danh của một cá nhân hay tổ chức. Bởi vì các thông điệp dễ dàng được gửi và chuyển tiếp đến nhiều người khiến do vậy ngay cả các cáo buộc lố bịch có thể ngay lập tức lan rộng.

Những rủi ro pháp lý trong việc thực hiện các hành động phỉ báng có thể ngăn cản việc thực hành tự do biểu đạt trên internet. Nhưng điều này đáng để theo đuổi không khi mà việc này có thể ngăn chặn việc phổ biến các tin đồn vô căn cứ, hoặc sai và không được kiểm tra trước khi được đưa lên website hay gửi qua thư điện tử. Chỉ những người ủng hộ cho tự do biểu đạt tuyệt đối hoặc quan điểm rằng internet nên được miễn trừ khỏi các quy định của pháp luật có thể tranh luận rằng luật phỉ báng không nên được sử dụng. Nhưng cả hai quan điểm này đều không đủ thuyết phục và được bảo vệ.

Tuy nhiên, các nguyên tắc về luật phỉ báng hiện tại không phải sẽ không có sự điều chỉnh nào trong tương lai. Việc phỉ báng hay không phải là phỉ báng nên được tiếp cận dựa vào bối cảnh; có một tuyên bố trong một bức thư điện tử có thể là bình thường nếu đọc thoáng qua, nhưng nó có thể có ý phỉ báng, xúc phạm nếu đọc nó kết hợp với một đường dẫn tới một trang web. Cộng đồng hoặc người tham gia trong không gian mạng của một thảo luận nhóm có thể không liên quan đến một biểu tượng hoặc cáo buộc về phỉ báng, trong khi một cáo buộc giống hệt như thế trên một tờ nhật báo có thể được xem là phỉ báng bởi độc giả của nó.

Mối liên hệ giữa hạn chế internet và hạn chế tự do biểu đạt

Có 2 cách chính để hạn chế biểu đạt: hạn chế hướng đến cá nhân và hạn chế hướng đến các phương tiện.

Các hạn chế biểu đạt hướng đến cá nhân biểu đạt thường là:

  • Kiểm duyệt, cẩm phổ biến, tịch thu các tác phẩm đã xuất bản như sách, báo, đĩa nhạc

  • Sử dụng các hình phạt (hành chính, hình sự), các biện pháp ngăn chặn (tạm giam, trục xuất…), truy bức, dọa nạt quấy rối các các cá nhân thực hành biểu đạt

Các hạn chế hướng tới phương tiện biểu đạt thường là:

  • Kiểm soát nhà xuất bản, công ty in, internet, đài phát thanh, truyền hình…

Dường như các giới hạn hướng tới phương tiện biểu đạt (ví dụ như hạn chế truy cập một số website…) không gặp phản ứng gay gắt từ công chúng như các hình thức hướng đến người biểu đạt. Vì vậy nhiều quốc gia hiện đang sử dụng nhiều luật hay thậm chí đang cố tạo ra những luật mới để khống chế tự do biểu đạt trên mạng, dưới danh nghĩa bảo vệ an ninh quốc gia, ngăn chặn các tin tức độc hại hay chống khủng bố. Ở nhiều nước, các mạng xã hội như Facebook và Youtube bị kiểm soát. Các chính phủ chi nhiều tiền để sử dụng hệ thống theo dõi người dân. Nhiều chính quyền còn sử dụng đội quân dư luận viên để điều hướng và gây ảnh hưởng tới các cuộc thảo luận trên mạng internet, thậm chí đánh phá, làm biến mất các nội dung bị coi là trái chiều trên mạng xã hội.

Như vậy, các hạn chế trên internet nhằm can thiệp vào phương tiện biểu đạt có mức độ gây hại lớn vì nó ảnh hưởng đến quyền tự do thông tin (tự do tìm kiếm, tiếp nhận, tiếp cận, chia sẻ, trao đổi và phổ biến thông tin), quyền tiếp cận thông tin, tự do báo chí. Vì vậy, có thể nói hạn chế internet tùy tiện trong thế kỉ 21 chính là một trong những cách thức hiệu quả mà một số các chính phủ thực hiện nhằm hạn chế quyền tự do biểu đạt của người dân.

Nguồn tham khảo của bài viết

Sách Freedom of Speech (2007), tác giả Eric Barendt

Tài liệu về Tự do ngôn luận của American bar Association

Tự do ngôn luận  

Comments

comments