Làm sao sử dụng mạng xã hội để tổ chức biểu tình hiệu quả?  

Không thể phủ nhận tầm quan trọng của mạng xã hội trong việc tổ chức các chiến dịch, các cuộc biểu tình. Tuy nhiên với cả những điểm mạnh và điểm yếu nội tại, mạng xã hội chỉ nên được xem như một công cụ chứ không thể là chiến lược chủ yếu cho các nhà hoạt động.

Bài lượt dịch dướt đây sẽ chỉ ra đầy đủ các điểm mạnh và điểm yếu của mạng xã hội mà mỗi nhà hoạt động cần biết trước khi bắt đầu chiến dịch của mình.

Các ưu điểm của mạng xã hội đối với phong trào đấu tranh

Mạng xã hội cho phép người ta gia nhập vào một hội nhóm trên Facebook hoặc theo dõi một tài khoản Twitter mà có thể bí mật danh tính. Đồng thời nó cũng cho phép ekip tổ chức phát tán thông điệp, tư tưởng của mình một cách đặc biệt nhanh chóng, rộng rãi và tiết kiệm chi phí.

Không những thế, chương trình huấn luyện và kế hoạch hành động cũng dễ dàng đến được nhóm khán giả mục tiêu nhờ các video chia sẻ và hướng dẫn trên youtube.

Ngoài ra, sự linh hoạt trong việc lựa chọn thời gian, địa điểm và gửi lời kêu gọi tới hàng ngàn người chỉ trong vài phút qua Facebook, Twitter cũng là một ưu điểm vượt trội mà những người tổ chức có thể tận dụng.

Nhờ giảm được chi phí cho khâu tổ chức và liên lạc, một phong trào có thể bớt lệ thuộc vào nguồn tài trợ bên ngoài, và do đó có thể tạo dựng hình ảnh là một phong trào thuần túy của người trong nước/bản địa (không phải là “nhận tiền nước ngoài”).

Tuy nhiên…

Cũng như mọi công cụ khác, mạng xã hội có những nhược điểm của nó. Việc giảm chi phí kéo theo giảm mức độ an toàn, bảo mật. Ví dụ, các status hay kể cả tin ngắn riêng đều có thể dễ dàng đọc được. Từ đó, mạng xã hội có thể bị biến thành một công cụ thu thập tin tức tình báo cho chính quyền, bao gồm vị trí và danh tính của những người lãnh đạo. Nhờ đó họ có thể dễ dàng thực hiện bắt giữ.

Điều này thường xảy ra, đặc biệt ở các quốc gia có mức độ chuyên chế cao, nơi mà các nhà cung cấp Internet phải chấp nhận một số yêu cầu của chính quyền trong việc giao nộp thông tin khách hàng.

Ngoài ra, chính quyền có thể tận dụng tình trạng lệ thuộc vào mạng xã hội của phong trào bằng cách chặn website, hay thậm chí cách cắt mạng Internet hoặc các mạng lưới gửi tin nhắn. Điều này đã xảy ra ở Ai Cập, hoặc khu vực Tân Cương của Trung Quốc (và nhiều lần tại Việt Nam –người dịch).

Mặt khác, chính quyền có thể sử dụng mạng xã hội cho mục đích của riêng họ. Một chiến thuật chống biểu tình thường được sử dụng là lan truyền thông tin sai sự thực để đe dọa người tham gia hoặc lừa họ tới địa điểm mà an ninh/cảnh sát đang phục sẵn.

Phẩm chất lãnh đạo của phong trào

Phương diện lãnh đạo là một nguy cơ mà mạng xã hội có thể gây tổn hại đối với phong trào. Lí do là vì sự tiện lợi và bảo mật danh tính của mạng xã hội khiến cho một số lãnh đạo của phong trào cảm thấy mất động lực bước ra ngoài thực tế.

Trong khi đó, để có thể dẫn dắt hiệu quả một phong trào, các lãnh đạo của nó phải bước ra khỏi không gian mạng, hòa nhập vào với người dân để tìm hiểu những chiến thuật khác nhau. Nhờ đó họ sẽ có kế hoạch tiếp cận phù hợp với từng tầng lớp xã hội và cách thức thu hút bộ phận khán thính giả rộng lớn.

Đặc biệt, họ phải thu hút được tầng lớp trung lưu, công nhân, nông dân và hưu trí (những tầng lớp thường hạn chế trong việc tiếp cận mạng Internet). Nếu không, phong trào sẽ nhanh chóng mất khả năng kiểm soát hoặc bị chính quyền cáo buộc là một nhóm quá khích, không đại diện cho quan điểm, nguyện vọng của số đông (điều này đã xảy ra với những người biểu tình tại Iran vào năm 2009).

Về căn bản, lãnh đạo của một phong trào thường xuyên tận dụng mạng xã hội vẫn cần phải chấp nhận những rủi ro giống như của các nhóm không có khả năng kết nối bằng mạng xã hội.

Xói mòn tính lãnh đạo

Một nguy cơ nữa là mạng xã hội có thể làm xói mòn tính lãnh đạo của phong trào khi mở rộng thành viên một cách quá nhanh. Ví dụ: thông qua mạng xã hội, một lời kêu gọi hành động có thể được lan truyền nhanh trong khi bản thân phong trào chưa có đủ sự chuẩn bị, điều đó sẽ gây nguy hiểm cho sự tồn vong của phong trào đó.

Sự lãnh đạo quá lệ thuộc vào mạng xã hội cũng có thể trở nên bị cô lập với các phong trào xã hội khác cùng đang tồn tại và chia sẻ mục tiêu chung. Điều này thường xảy ra khi mà những phong trào kia không phải là của giới thanh niên, do đó không có sự nhạy bén về công nghệ. Tình trạng đó sẽ gây ra các vấn đề nghiêm trọng khi cuộc cách mạng đã thành công và cần tạo lập một chính phủ lâm thời.

Phong trào Otpor tại Séc-bi trước đây đã thành công trong cuộc cách mạng dân chủ năm 2000 chính vì đã kết hợp được các tổ chức đối lập rời rạc lại với nhau. Nhưng để xây dựng được một liên minh như thế, đòi hỏi người lãnh đạo phải bước ra ngoài phạm vi máy tính, điện thoại. Họ cần đi vào thực tế, tiếp xúc trực tiếp với các thành phần chính trị-xã hội khác, kể cả là ở các nhà máy, các nông trường… là những nơi mà bình thường không ai muốn đặt chân tới cả. Trong khi đó, đây lại là điều khó thực hiện, trong bối cảnh mà tình hình có những biến động nhanh chóng, khó lường và sự hoài nghi của quần chúng còn cao.

Mạng xã hội chỉ nên được coi là phương tiện

Có một thực tế là, ngoài tác dụng chủ yếu là giúp các thành viên trong phong trào làm truyền thông, liên lạc dễ dàng hơn, thì bản thân mạng xã hội không thể tự tạo ra được các cuộc biểu tình hay cách mạng.

Việc một cuộc cách mạng có nổ ra được và thành công hay không, phụ thuộc vào không khí xã hội đã chín muồi hay chưa. Nếu các điều kiện đã hội đủ và chín muồi thì cách mạng có thể sẽ xảy ra.

Chúng ta có thể thấy điều này tại Ai Cập năm 2011, khi đó các điều kiện chính trị-xã hội cho cuộc cách mạng đã hội đủ và việc chính quyền chặn website hoặc cắt Internet đã không thể làm giảm số lượng người xuống đường biểu tình.

Mặt khác, các kênh truyền thông khác đôi khi đóng vai trò quan trọng hơn mạng xã hội. Ví dụ ở nhiều nước Trung Đông, nơi mà tỉ lệ cư dân tiêp cận Internet chưa đến 35% (ngoại trừ Israel), thì nếu một phong trào có thể phát triển đủ lớn để tạo ra thay đổi, thì nó phải là kết quả của của việc truyền miệng, chứ không phải là nhờ mạng xã hội.

Tóm lại, mạng xã hội chỉ nên được coi là một công cụ để các nhóm đối lập sử dụng. Các phong trào biểu tình sẽ không thể thành công nếu chỉ được dẫn dắt qua mạng. Các lãnh đạo của phong trào phải có uy tín và khôn khéo đối với các tình huống trên thực địa, giống như lãnh đạo của bất cứ một tổ chức nào. Một tổ chức cách mạng không thể nào chỉ dựa vào những thành viên giỏi công nghệ nhất để phát động một cuộc cách mạng, giống như một công ty không thể nào phụ thuộc vào bộ phận IT để bán sản phẩm. Truyền thông mạng xã hội phải được coi là một bộ phận trong một chiến lược tổng thể, chứ không thể là chiến lược duy nhất.

Hate Change lược dịch từ Social Media as a Tool for Protest

Comments

comments