“Thật hiếm sách viết về hòa bình so với viết về chiến tranh”

Thật hiếm những cuốn sách viết về hòa bình so với sách viết về chiến tranh. Nhưng điều đó chắc chắn không cản trở chúng ta tìm hiểu và vận dụng tính chất hòa bình, phi bạo lực như một phương pháp để tạo ra sự thay đổi.

Hate Change lược dịch

Sẽ khó khăn cho độc giả Việt Nam mà quan tâm đến phi bạo lực trong việc tìm kiếm các nguồn học liệu, ngoại trừ một số bản dịch ngắn các tác phẩm của Gene Sharp trôi nổi trên internet. Vì vậy,  dù không có điều kiện dịch các sách về lĩnh vực này ra tiếng Việt nhưng chúng tôi vẫn muốn giới thiệu một số cuốn sách giá trị về lĩnh vực đấu tranh phi bạo lực, hi vọng giúp bạn đọc có thêm những lựa chọn tốt cho mình. Bài viết này được lược dịch bài nghiên cứu của Brian Martin được đăng tải lần đầu tại Waging Nonviolence.

Ảnh chân dung Brian Martin. Nguồn ảnh: http://www.bmartin.cc/

Ngày nay, hành động phi bạo lực đang dành được sự quan tâm nhiều hơn bao giờ hết. Điều này được phản ánh qua số lượng và tính chất tinh vi của các chiến dịch phi bạo lực, được truyền thông đưa tin và quần chúng biết tới –cũng như qua một loạt cuốn sách mới, mà một vài trong số đó vừa được xuất bản vào năm 2015.

Vài chục năm trước, lĩnh vực này có ít những cuốn sách thực sự chất lượng. Chỉ có một số cuốn như tự truyện của Gandhi, cuốn “Sức mạnh của Bất Bạo Động” của Richard Gregg (1934), và “Chinh phục Bạo lực: Triết lý của Gandhi về Xung đột” của Joan Bondurant (1958). Những nghiên cứu kinh điển này đều nằm trong trường phái Gandhi, và tới nay chúng vẫn là những tác phẩm đáng đọc. Một tác phẩm  khác là cuốn “Chinh phục Bạo lực: Một Tiểu luận về Chiến tranh và Cách mạnh” của Bart de Ligt (1937).

Tiếp đó, vào năm 1973, Gene Sharp cho ra bộ sách “Chính trị của Hành động Phi bạo lực” (The Politics of Nonviolent Action). Tác phẩm này được chia thành ba phần, mỗi phần là một cuốn sách riêng biệt. Ngày nay nhiều người chỉ nhìn vào danh sách gồm 198 phương pháp hành động phi bạo lực được nêu trong sách này. Cái gọi là “hành động phi bạo lực thực dụng” được Gene Sharp đưa vào giới thiệu như là một lựa chọn hay một bổ sung cho trường phái Gandhi.

Sách: Đấu tranh phi bạo lực- Sharon Erickson Nepstad

Sharon Erickson Nepstad là một nhân vật xuất chúng trong lĩnh vực này, bà nổi tiếng nhờ cuốn “Những cuộc cách mạng Phi bạo lực”. Bà cũng mới cho ra mắt cuốn “Đấu tranh Phi bạo lực”, với dụng ý dùng làm giáo trình, bao hàm toàn bộ lĩnh vực một cách hệ thống. Cuốn sách này được trình bày rõ ràng và sắp xếp ý rất logic. Hơn thế nữa, nó kết hợp giữa các phân tích và nghiên cứu tình huống, rất hiệu quả trong việc truyền đạt ý tưởng theo cách thức lôi cuốn người đọc và truyền cảm hứng cho một số người.

Hàm lượng tri thức trong cuốn sách này là vô cùng ấn tượng, bao gồm cả trường phái Gandhi, Gene Sharp, và nhiều dòng tư tưởng khác. Mục tài liệu tham khảo cũng tỏ rõ sự hiểu biết cập nhật của tác giả về các công trình nghiên cứu về chủ đề này. Một khía cạnh sắc sảo của cuốn sách, mà dễ bị bỏ qua, là trong hầu như tất cả các chương, tác giả đều sử dụng những phạm trù khái niệm đơn giản để xây dựng cấu trúc cho cuộc thảo luận.

Bìa sách: Đấu tranh phi bạo lực. Nguồn ảnh: Amazon.com

Một số phạm trù được nêu ra trong cuốn sách được coi là tiêu chuẩn thuộc lĩnh vực này; còn những phạm trù khác – như tôi biết – là những đề xuất độc đáo của tác giả. Các nhà phê bình có thể tranh cãi một vài phạm trù, nhưng tôi cho rằng chúng sẽ được sử dụng rất hiệu quả về mặt sư phạm, và do đó ưu việt hơn so với những khung lý thuyết phức tạp hơn. “Đấu tranh phi bạo lực” là cuốn sách đáng đọc cho bất cứ ai bắt đầu đi vào tìm hiểu lĩnh vực này.

Chương đầu tiên đưa ra cái nhìn tổng quan rõ nét về những ý nghĩa và quan niệm sai lầm liên quan đến đấu tranh phi bạo lực, bắt đầu với khái niệm “chủ nghĩa hòa bình” và những quan niệm sai lầm về nó, rồi đến khái niệm “phi bạo lực” về mặt nguyên lý và thực tiễn. Tiếp đó, cuốn sách trình bày xem giáo lý của các tôn giáo lớn có sự tương thích hoặc khuyến khích ra sao đối với hành động phi bạo lực, cũng như đưa ra cái nhìn tổng quan mang giá trị thông tin về các quan điểm về quyền lực, các phương pháp hành động phi bạo lực, và các chiến dịch phi bạo lực. Ngoài ra, còn có phần tóm tắt rất hay về phong trào Otpor – một phong trào của người Serbia chống lại Slobodan Milosevic.

Nempstad trích dẫn ra chín loại hình hành động phi bạo lực, cho thấy tính đa dạng về mục đích và hoàn cảnh mà những hành động phi bạo lực có thể được sử dụng. Những nghiên cứu tình huống minh họa cho từng loại đều được trình bày chi tiết để chỉ ra những khái niệm liên quan. Phạm vi của các loại hành động này, từ hành vi phản kháng ngầm của cá nhân cho tới thay đổi chế độ, là một điểm mạnh đặc biệt. Đồng thời, tác giả cũng giải thích những đặc trưng của các cuộc đấu tranh phi bạo lực một cách đơn giản và dễ hiểu, qua một loạt các giai đoạn và khía cạnh. Nhìn chung, đây là một nghiên cứu chất lượng về các vấn đề then chốt, sử dụng những nguồn dữ liệu thích hợp để bảo vệ các luận điểm.

Trong chương “Kết quả và hệ quả của những cuộc đấu tranh phi bạo lực”, Nempstad trình bày về một khảo sát dễ hiểu và các luận điểm về kết quả của đấu tranh phi bạo lực. Đặc biệt, nội dung của nó tỏ ra rất nhạy bén đối với những hạn chế của nghiên cứu hiện tại, với một số câu hỏi còn bỏ ngỏ.

Ảnh tác giả: Sharon Erickson Nepstad. Nguồn ảnh: Internet

Một chương ở đoạn sau tập trung vào một vấn đề quan trọng – vai trò của lực lượng vũ trang trong các phong trào phi bạo lực nhằm thay đổi chế độ, đây là mối quan tâm đặc biệt của Nepstad. Phần phân tích ở đây được sắp xếp rất khoa học, kèm theo một bảng chỉ ra các nhân tố tác động đến lòng trung thành và sự đào ngũ/bất phục tùng mệnh lệnh, từ đó dẫn dắt cho phần thảo luận tiếp theo. Các nghiên cứu tình huống, lấy từ phong trào Mùa Xuân Ả Rập, được gii thích cặn kẽ và giúp người học hiểu về vai trò của những nhân tố khác nhau.

Cuốn sách kết thúc bằng một cuộc thảo luận hữu ích về tương lai của lĩnh vực nghiên cứu về phi bạo lực và phản kháng dân sự, cho học viên thấy rằng vẫn còn rất nhiều điều đáng để nghiên cứu thêm.

“Đấu tranh phi bạo lực” là một cuốn sách rất giá trị và mang tính cập nhật. Tuy nhiên, điểm thực sự nổi bật chính là cuốn sách rất dễ đọc. Việc kể lại câu chuyện về các chiến dịch phi bạo lực luôn là một cách thức thành công, đó là lý do tại sao cuốn sách “Một lực lượng mạnh hơn” của Peter Ackerman và Jack DuVall vẫn còn rất đáng đọc – song Nepstad cũng khiến cho mảng lý thuyết trở nên rất thú vị, bằng văn phong đầy lôi cuốn của mình. Đây là tài liệu lý tưởng cho các lớp học nhập môn về phi bạo lực: học viên sẽ thấy lôi cuốn khi đi vào tìm hiểu các khái niệm then chốt trong lĩnh vực này.

Comments

comments