Con đường thành nhà hoạt động: ( Phần 1)- Tìm kiếm động lực

Các nhà hoạt động động vật tại Tây Ban Nha. Nguồn ảnh: serbiananimalsvoice.com

Nhà hoạt động là người nhận ra được nhu cầu phải thay đổi trong xã hội và cống hiến thời gian của mình để thúc đẩy quá trình thay đổi diễn ra. Họ đi theo một sự đam mê và tầm nhìn về một tương lai tươi sáng. Sự nghiệp hoạt động đến với một số người một cách tự nhiên, trong khi một số người khác lại bị buộc phải chọn con đường đó vì họ hoặc người thân của họ chịu bất công, đàn áp. Dù lí do khiến bạn trở thành nhà hoạt động là gì chăng nữa, bạn luôn có khả năng làm điều đó, bất kể bạn bao nhiêu tuổi, phương pháp thế nào, hay lí lịch ra sao. Chính những người như bạn – những người có niềm tin rằng mình có khả năng tạo nên sự khác biệt – là chủ thể khiến thế giới thay đổi theo hướng tốt đẹp hơn.

1. Đam mê của bạn là gì?

Đam mê thường đến từ một phát hiện ngẫu nhiên, khiến thay đổi vĩnh viễn cuộc đời bạn. Một khi đã phát hiện  ra điều đó, nó sẽ là thứ giữ lửa cho con đường hoạt động của bạn, ngay cả khi bạn trải qua thời điểm khó khăn nhất và gần như muốn bỏ cuộc. Đây là một số dấu hiệu của đam mê hoạt động:

– Khi bạn nhận ra có một thứ gì đó trong thế giới này cần thay đổi, cần sửa chữa, thì điều đó sẽ luôn đeo bám bạn, khiến bạn nhìn thấy nhu cầu thay đổi đó ở mọi nơi, và tạo ra một ý thức trách nhiệm về điều đó. Ví dụ như, bạn thấy một công ty trong khu vực của mình đang làm ô nhiễm dòng sông gần đó, và quyết định phải làm gì đó để giúp ngăn chặn sự ô nhiễm này. Hay bạn thấy thành phố nơi bạn sống có ý định chặt hàng ngàn cây xanh lâu năm chỉ vì muốn thay mới bằng các loại cây khác, và quyết định xuống đường để phản đối chủ trương đó.

Tìm kiếm động lực trở thành nhà hoạt động xã hội
Nhà hoạt động Mẹ Nấm – Nguyễn Ngọc Như Quỳnh. Nguồn ảnh: bbc.com

–  Đam mê đó lớn đến nỗi bạn tin rằng mình có thể làm nên thay đổi nếu nỗ lực hết mình để tìm kiếm giải pháp. Trong khi những người khác thường bị khựng lại trước câu hỏi “Một cá nhân thì làm nên trò trống gì?”, thì các nhà hoạt động lại tin rằng một cá nhân nếu cống hiến hết mình và bền bỉ sẽ tạo nên sự khác biệt.

2. Hãy tìm hiểu về những nỗ lực đang có sẵn của người khác trên cùng vấn đề đó

Có thể đã đang có sẵn những cá nhân, tổ chức khác đang làm việc ở vấn đề mà bạn quan tâm. Hãy tìm xem những hoạt động nào đang diễn ra và bạn có thể tìm được vị trí nào phù hợp cho mình. Hãy xem có thể liên kết được với các nhóm đang hoạt động hay không, và hãy cân nhắc về cách thức mà bạn có thể tham gia vào hoặc hỗ trợ cho những công việc đang sẵn có ấy một cách độc lập. Hãy tự đặt ra những câu hỏi sau:

– Mình có muốn làm tình nguyện viên hoặc tham gia quản lý một nhóm đang hoạt động hay không?

– Mình có muốn tìm một công việc được trả lương trong một tổ chức hoạt động không? Có công việc nào trong các nhóm hoạt động được trả nhuận bút khi bạn viết bài, khi bạn xây dựng website, khi bạn thiết kế tờ rơi không?

– Nếu bạn đang làm việc ở cấp độ địa phương, vậy có tổ chức quốc gia nào có những nguồn lực mà bạn có thể sử dụng không? Thông thường, bạn có thể sử dụng các tài nguyên từ những tổ chức lớn hơn để tìm kiếm thông tin, tra cứu pháp luật, được gợi ý về chiến lược hoặc được đào tạo.

Nếu như không nhóm nào có những hoạt động liên quan tới mối quan tâm của bạn, đừng nghĩ rằng đây là vấn đề quá lớn và bất khả thi. Ngược lại, hãy chia nó thành những phần nhỏ. Hãy chủ động tìm những người có suy nghĩ giống mình. Điều này không còn khó khăn khi bạn đang sống trong thời đại của mạng xã hội, Twitter, Facebook, các diễn đàn, blog, trang web, v.v.

Các nhà hoạt động của Greenpeace. Nguồn ảnh: www.greenpeace.org

3. Hãy xác định những gì bạn có thể làm cho mối quan tâm của mình?

Dù mối quan tâm của bạn là quyền của động vật, chính trị, môi trường, giáo dục, một khu vườn, công viên tại địa phương hay hệ thống kinh tế toàn cầu, thì bạn luôn cần phải có ý tưởng cụ thể về khả năng và cách thức đóng góp của mình. Xem bạn có những kỹ năng và nguồn lực nào để cống hiến, và có thể dành bao nhiêu thời gian cho mối bận tâm đó.

– Nghĩ lớn là điều tốt, nhưng suy nghĩ về những việc nhỏ và từng bước cũng là rất quan trọng. Sự thay đổi từ từ là rất cần thiết, và thường sẽ bền vững hơn là những thay đổi lớn diễn ra nhanh chóng và gây xáo trộn lớn. Hãy nghĩ đến các khả năng tạo thay đổi nhỏ, dần dần từ trường lớp, nơi làm việc, cộng đồng, thành phố, khu vực, đất nước, hay cả thế giới.

Tìm kiếm động lực trở thành nhà hoạt động xã hội
Nhà hoạt động Hoàng Bình (Hoàng Đức Bình). Nguồn ảnh: rfa.org

– Hãy quyết định xem mình muốn hoạt động theo hướng cải cách từng bước hay là tạo ra thay đổi mạnh từ gốc rễ. Nhà hoạt động theo hướng thay đổi gốc rễ là những người không ngừng thúc đẩy cho những thay đổi căn bản và thường sử dụng các phương pháp như biểu tình, tẩy chay, tổ chức “hội nghị thay thế”, v.v. và thường có thái độ nghi ngại, cảnh giác trước những người đang ngồi trong các định chế mà họ muốn thay đổi. Ngược lại, nhà hoạt động theo hướng cải cách thì sẵn sàng hợp tác với các tổ chức mà họ muốn nhìn thấy sự thay đổi, và họ dùng các công cụ của nền dân chủ để làm việc trong khuôn khổ của hệ thống hiện tại, nhằm thúc đẩy tiến bộ chính trị và xã hội.

4. Tự tìm hiểu về công việc hoạt động

Một trong những phương tiện hữu ích và truyền cảm hứng nhất để dấn thân sâu hơn vào con đường hoạt động là đọc nhiều tài liệu về lĩnh vực này. Cụ thể hơn, hãy tìm những cuốn sách viết bởi những nhà hoạt động nổi tiếng, trong đó chia sẻ kinh nghiệm cá nhân trong quá trình hoạt động của họ. Đây là sự khởi đầu tốt. Sau đó, hãy đọc thật nhiều và rộng các tư liệu trong lĩnh vực bạn quan tâm, vừa để hiểu rõ về vấn đề đó, và cũng để tìm hiểu những chiến thuật, ý tưởng, kinh nghiệm, thành bại, cùng với những thông tin có ích khác từ những người đã đang hoạt động trong lĩnh vực này.

– Đọc các sách nói về cách sử dụng và làm việc với giới truyền thông. Loại sách này rất giá trị, làm tăng sự hiểu biết của mình về cách mà giới truyền thông vận hành và giúp ta bớt sự ngây thơ trước những mục đích, động cơ riêng của các đại diện giới truyền thông. Mấu chốt của việc hoạt động là để giáo dục, thức tỉnh, và khiến mọi người quan tâm thật mạnh mẽ về một vấn đề. Mặc dù bạn có thể tự mình làm một phần trong công việc đó, tuy nhiên, truyền thông vẫn là một công cụ giá trị nếu được sử dụng đúng cách, nhất là thông qua Internet. Hãy giữ liên hệ với những người biết cách soạn thảo thông cáo báo chí, viết xã luận, và liên lạc với cánh nhà báo.

– Nắm vững quy trình lập pháp, hành pháp, tư pháp của quốc gia, hoặc khu vực của mình. Nhà hoạt động cần phải biết làm cách nào để gây ảnh hưởng đến sự thay đổi quy định pháp luật và làm sao để tận dụng tốt nhất hệ thống lập pháp hiện hành.

– Đọc sách về lĩnh vực hoạt động của bạn. Nếu bạn là nhà hoạt động về nhân quyền, bạn phải tìm hiểu các văn kiện quy định về các quyền con người. Nếu bạn là nhà hoạt động về môi trường, bạn có thể phải đọc sách về biển, về khí thải, về tiêu chuẩn không khí…

5. Lựa chọn phương pháp hoạt động

Trong khi có hàng trăm hình thức hoạt động khác nhau, hãy tìm kiếm những hình thức giúp tận dụng được tối đa tài năng và các nguồn lực của mình. Bạn là người hiểu rõ nhất cần phải làm sao để đạt được mục đích trong công việc hoạt động của mình, thời gian để thực hiện và có thể làm một mình được hay không. Hãy cân nhắc những yếu tố sau:

– Bạn muốn làm việc hoàn toàn độc lập? Làm một nhà hoạt động theo hướng cá nhân ở thời điểm hiện tại là dễ hơn nhiều so với trước, nhờ sự trợ giúp của các diễn đàn, video, hình ảnh, trang web, blog, mạng xã hội, và cả quảng cáo để truyền tải thông điệp. Tuy nhiên, làm việc một mình có thể khiến bạn cảm thấy đơn độc, và phải gánh vác lượng công việc khổng lồ. Đôi khi bạn sẽ tự hỏi liệu mình có đang đi đúng hướng, hoặc điều này có đáng để theo đuổi tới cùng hay không.

– Bạn muốn làm việc chung với những người khác? Bạn có thể gia nhập một nhóm đang hoạt động, hoặc tự lập nhóm mới và kêu gọi sự tham gia cộng tác của người khác. Một trong những lợi thế của làm việc nhóm là các bạn sẽ có tầm ảnh hưởng lớn hơn, nhiều nguồn lực, mối quan hệ, và chia sẻ cùng một niềm đam mê. Đây cũng là cơ hội để luyện tập kỹ năng giải quyết xung đột, và học cách làm việc với người khác – đó là những kỹ năng mà không phải lúc nào cũng dễ để hoàn thiện. Bạn cũng có thể chọn cách tạo những mối quan hệ hợp tác “lỏng”, không quá nhiều ràng buộc, không cần một cơ cấu bền vững lâu dài, chẳng hạn: mời người đăng bài viết trên blog nhóm hoặc tạo ra một tạp chí định kỳ sáu tháng.

– Bạn muốn đóng góp bằng hình thức viết lách, giảng dạy, diễn thuyết, tổ chức sự kiện, hay nghệ thuật? Hoặc có thể bạn là chuyên gia về tạo website, viết blog, hoặc làm podcast? Hãy đánh giá khả năng của mình một cách thực tế, kết hợp với thời gian và khả năng sẵn có.

6. Phải sẵn sàng làm việc mà không nhận được thành quả tức thời

Tìm kiếm động lực trở thành nhà hoạt động xã hội
Nhà hoạt động Hoàng Thành. Nguồn ảnh: nhà báo Đoan Trang

Nhiều khi, các nhà hoạt động phải làm việc trên một dự án suốt hàng năm trời mà không nhìn thấy ngay được sự thay đổi họ mong muốn. Pháp luật, chuẩn mực xã hội và nhiều nhân tố khác có thể khiến cho việc thay đổi tức thời là vô cùng khó khăn. Sự khôn ngoan nằm ở chỗ nhìn nhận được khả năng rằng có thể mình phải dành cả cuộc đời để làm viên gạch lót đường cho sự thay đổi sau này, nhưng lại sẽ không được tận mắt chứng kiến khoảnh khắc sự thay đổi đó diễn ra. Khi đã hiểu được như vậy, cảm giác thất vọng, thua cuộc, và hối tiếc sẽ giảm nhẹ đi đáng kể.

Nguồn bài dịch: Wikihow-  Làm thế nào trở thành một nhà hoạt động?